περιβάλλον και πολιτική

Posts Tagged ‘ενέργεια

το σκάνδαλο, το ψέμα και η ανοησία των Αιολικών καλά κρατεί (σε Εύβοια, Λακωνία, όλη την Ελλάδα). Και ένα άρθρο για την αντισυνταγματικότητα του άρθρου 21ΙΙα του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ

leave a comment »

[DDS: έχω κάποια χρόνια ενασχόλησης με τα α/π, τις α/γ, τις ΑΠΕ, κλπ. Ο προσδιορισμός βΑΠΕ προήρθε από μία ιδέα/εισήγηση μου σε μία συνάντηση του Δικτύου Αιγαίου, το 2009. Κάτι έχει αρχίσει να γίνεται αντιληπτό ως προς το ατελέσφορο των α/π, αλλά από την άλλη τα χρήματα και τα συμφέροντα είναι τόσο πολλά που φυσικά μια κυβέρνηση της Αριστεράς -και μάλιστα αυτή η κυβέρνηση- είναι αδύνατο να πράξει οτιδήποτε πράγματι φιλοπεριβαλλοντικό και ενεργειακά και οικονομικά αποδοτικό. Στην συνέχεια, ένα video και δύο άρθρα από την Ελευθεροτυπία το πρώτο (προ 3ετίας, την 6/7/14) και την Εφ.Συν. το δεύτερο (σημερινό της 4/5/17 και αφορά την Καρυστία) που παρουσιάζουν την προβληματική κατάσταση στην Ευβοια και την Ελλάδα και στο τέλος μερικά ακόμη άρθρα που δείχνουν την διαπλοκή οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων γύρω από τις α/γ και τις βΑΠΕ. Στο τέλος της παρούσας ανάρτησης ένα απόσπασμα από έναν ιστότοπο της Μυκόνου με συγκεντρωμένα και απλά τα κύρια τεχνικά αντεπεχειρήματα κατά των α/γ (https://kepom.wordpress.com/2017/05/04/…ew=true)

Στη συνέχεια των πιο πάνω άρθρων αναδημοσιεύται ολόκληρο το πιο κάτω εξαίρετο άρθρο του Γιώργου Χ. Σμπώκου,  αλλά λόγω της σημασίας των συμπερασμάτων του αυτά μαζί με το ερώτημα στο οποίο απαντούν ακολουθούν άμεσα και στην συνέχεια:

Συνταγματικότητα του άρθρου 21ΙΙα του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ

Κρίσιμα συμπεράσματα των αποφάσεων ΣτΕ 1421/2013 και 387/2014

Γιώργος Χ. Σμπώκος, ΔΝ Δημοσίου Δικαίου,
συνεργάτης ΠΜΣ Χημείας Πανεπιστημίου Κρήτης

πηγή: https://dasarxeio.com/2017/04/27/2220-5/

Το ερώτημα

Το άρθρο 102 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος προβλέπει ότι η διοίκηση των τοπικών υποθέσεων ανήκει στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης και το Κράτος δεν επιτρέπεται να εμποδίζει την πρωτοβουλία και την ελεύθερη δράση τους. Το άρθρο 21ΙΙα της υα 49828/03.12.2008 (Β΄ 2464/03.12.2008) απαγορεύει στις Περιφέρειες να εισάγουν περιοριστικές ρυθμίσεις για την ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Ερωτάται, αν η ως άνω απαγόρευση συνιστά προσβολή της αρχής της αποκέντρωσης, όπως αυτή εκφράζεται στο άρθρο 102 του Συντάγματος.]

Συμπέρασμα

Το 2014 η ζήτηση ενέργειας κάθε είδους ενεργειακών εγκαταστάσεων στη χώρα μας ανερχόταν περίπου στις 3.400 GWh. Το ίδιο έτος η παραγωγή υπερσκέλισε την κατανάλωση ενέργειας. Ανήλθε σε περίπου 4.000 GWh (3.500 GWh από συμβατικές μονάδες και 600 GWh από ΑΠΕ) [http://www.admie.gr/deltia-agoras/miniaia-deltia-energeias/].

Το επιχείρημα «της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας», ως αιτιολογικός λόγος ποσοτικού καθορισμού του ορίου παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ, δεν υφίσταται. Κατ΄ επέκταση δεν μπορεί να θεραπεύσει μια έστω και κατ΄ εξαίρεση συντρέχουσα ή αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους που επιβάλλεται από λόγους γενικού συμφέροντος.

Η προώθηση των ΒΑΠΕ χωρίς την αντίστοιχη αναλογική μείωση των συμβατικών μορφών παραγωγής, δεν διαμορφώνει ένα σωστό βιώσιμο ισοζύγιο, που συνδυάζει οικολογικές ανησυχίες με πραγματικές ενεργειακές ανάγκες. Δεν δίνει κίνητρο για αύξηση της παραγωγής μέσω βιώσιμων, ορθά χωροθετημένων μονάδων παραγωγής. Δεν δίνει τέλος σε μια τεχνικά παρωχημένη, περιβαλλοντικά ζημιογόνα και επικίνδυνη για την ανθρώπινη υγεία τεχνολογία καύσης ορυκτών πόρων. Δεν δημιουργεί τους συσχετισμούς που θα οδηγήσουν στην υλοποίηση του οράματος της απεξάρτησης από τις συμβατικές πηγές ενέργειας.

Το επιχείρημα «της ανάγκης αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής» ως αιτιολογικός λόγος ποσοτικού καθορισμού ελαχίστου ορίου παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν υφίσταται. Ούτε αυτός ο λόγος μπορεί να θεραπεύσει μια κατ΄ εξαίρεση συντρέχουσα ή αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους, που επιβάλλεται από λόγους γενικού συμφέροντος.

Κανένα έργο ή δραστηριότητα δεν πρέπει να χωροθετείται, αν δεν υπάρχει εθνικός ή τομεακός χωροταξικός σχεδιασμός. Όμως παράλληλα κανένας εθνικός ή τομεακός χωροταξικός σχεδιασμός δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον περιφερειακό σχεδιασμό, πόσο μάλλον να εφαρμοστεί αποτελεσματικά παρακάμπτοντας την τοπική αυτοδιοίκηση. Η αξιολόγηση, η εξειδίκευση και η τοπική προσαρμογή του όποιου υπερκείμενου σχεδιασμού θα είναι πάντα απαραίτητη για γεωγραφικούς, πολιτιστικούς και περιβαλλοντικούς λόγους. Ο γεωγραφικός κατακερματισμός, ο νησιωτικός χαρακτήρας, η διαχείριση των υδάτων και η διαφορετικότητα κλίματος και οικοσυστημάτων αναδεικνύουν τον Περιφερειακό Χωροταξικό Σχεδιασμό σε μείζον διοικητικό εργαλείο προληπτικής περιβαλλοντικής προστασίας.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η απαγόρευση του άρθρου 21ΙΙα της υα 49828/03.12.2008 (Β΄ 2464/03.12.2008) στις Περιφέρειες να εισάγουν περιοριστικές ρυθμίσεις για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ συνιστά προσβολή της αρχής της αποκέντρωσης, όπως αυτή εκφράζεται στο άρθρο 102 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος, η δε προσβολή αυτή δεν θεραπεύεται από εξαιρετικούς λόγους γενικού συμφέροντος.


video: 30/4/2017 από basileiadh


ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΛΗΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΟΦΕΛΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Ο μεγάλος πονοκέφαλος από τις βιομηχανικές ανανεώσιμες πηγές

Απ’ άκρου εις άκρον της χώρας, οι αντιδράσεις ενάντια στις ΒΑΠΕ ξεκινούν από αρνητικές γνωμοδοτήσεις, συνεχίζουν με κινητοποιήσεις και προσφυγές στο ΣτΕ, ενώ 57 κυβερνητικοί βουλευτές και συνάδελφοί τους από τον ΣΥΡΙΖΑ και το ΚΚΕ «βομβαρδίζουν» τον υπουργό ΥΠΕΚΑ με ερωτήματα που εμπεριέχουν σχόλια και καταγγελίες

Τα αιολικά πάρκα κατηγορούνται ότι δεν αποφέρουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα στην ενέργεια, ενώ συνήθως επιδοτούνται εις βάρος των πολλών, υποβαθμίζοντας το περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά «Καταζητούνται» σχεδόν σε όλη την χερσαία και νησιωτική Ελλάδα με την κατηγορία ότι δεν αποφέρουν τα αναμενόμενα ενεργειακά αποτελέσματα, οφελούν τους λίγους ισχυρούς που συνήθως επιδοτούνται σε βάρος των πολλών και υποβαθμίζουν περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά και τοπικές κοινωνίες. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Written by dds2

Μαΐου 4, 2017 at 6:43 μμ

Reducing CO2 emissions from the electric sector by the year 2030-policy recommendations (case study Greece)

leave a comment »

The case of Greece

Greece is a country of 131000 klm2 and 11 million people. But we must also keep in mind two more important facts: It’s a mountainous country, with 10000 villages, 3000 islands –100- inhabited. The islanders are almost 1 million people. The country also welcomes 25 million of tourists every year.
Αll of these people and places need energy. Steady, safe and cheap electric energy over a grid made and regulated through the public company of ΔΕH (DEI).

In 2014 the total energy production was 35,3 TWh (2000: 48,5 increased to in 2007: 53.9 and continuously decreasing since then).
The grid has to electrify an extremely big and difficult land (mountains and on the same time islands over an almost square side land with 1000 km diagonal).
The installed power is 12,8 GW (64% of the country’s total) (in 2010, it was 5,4 in 1980 and only 0,6 in 1960).
The flux of energy (installed capacity) is: 30% coal, 15% diesel, 15% natural gas, 20% hydroelectric, 10% renewables and others. According to 2013 data thermal units were10,060 GW, and the other units 7,222 GW.
When it comes to production the situation is follows: 55% from coal, 16% from diesel etc, 20% from natural gas and less than 10% from hydroelectric and renewables. So the installed capacity doesn’t mean that the end of fossil fuels production reaches an end. The price is about 41€/MWh.
Coal is extremely cheap, there is plenty of it in the country and the reserves are enough for 400 years. Because of economic crisis and memorandums the energy system is in a transition period towards privatization.

It is clear that electricity production basically comes from fossil fuels, coal, oil and natural gas. So a great problem of CO2 and other greenhouse gases has to be faced and controlled. There is also a great health impact. Some years ago there was a serious problem evening Athens. Air pollution (SO2, NOx, CO2) and PM were found in the city’s air. The regulations (closing near thermal units, unleaded gasoline etc) have made a progress. But in places like Ptolemaida (north Greece) or Megalopolis (south Greece) the problem is extremely serious, the lifespan is much shorter and cancer and lungs and cardiovascular diseases are increasing (more than double PM2.5 than the rest of the country, around 23 μg/m3) .
We must also take into account the obligations of the country because of international treaties and EC regulations for CO2 emissions and climate change.

Recommendations

The solution is not easy. If the aim is a better environment, in the year 2030, there must be a shift from a fossil fuels energy production to other safer for humans and the environment methods. But this is going to be very difficult for such a small time period (only 15 years). A 50% reduction of fossil fuels (practically almost 90% comes from fossil fuels nowadays) means that there must be a solution of an increase of not fossil methods to reach the capacity of about 20 TWh per year. The LCOE for natural gas in 2015 was around 19 /MWh. The LCOE for lignite in 2012 was 59,93 €/MWh because the energy density of Greek lignite (brown coal) is around 1.200kcal/kg. Unfortunately there isn’t an administration such as US EIA in Greece and the data comes from many different sources.

What can be the solutions?

Theoretically nuclear power, wind, solar, hydroelectric, bio-fuels etc.
But the answer isn’t so simple. The solution of nuclear power is impossible for Greece. The ecological movement and the left political parties of the country are not going to permit this solution. For them this subject is the holly grail of ecology for
Greece. They believe that this is very dangerous for a small and seismogenic country, with small distances from the probable location of a factory and populated cities etc.

Next solution is renewables.

Wind farms have been deployed during the last two decades all over the country. The installed capacity is 1558,2 MW. Medium price of wind energy in 2016: 98 €/MWh. Unfortunately with no respect to the landscape, the history, the use of land and the wild beauty of Greek natural environment. They have a great cost for construction and sometimes they are not connected to the grid. It seems that one the main reasons for their deployment is the big subsidies that companies and the owners can take from the state and the EC. Wind farms also sell the electricity 3-4 more expensive from the price of the fossil fuels production. I addition they cause problems to tourism, agriculture and animals breeding. Naturally all of these problems have started a big war against them from environmentally thinking people and the local societies. If we want to keep them we must find really new ways of deploying them.

Solar power is almost at the beginning. The installed capacity is 260,67 MW. This is strange enough for a country with very good solar radiation. You can find some PVs over the roofs of houses. But there aren’t serious solar power production facilities. In the case of solar we do not face the problems of wind, like the big land footprint, or the heavy landscape spoiling. And this can be avoided in the future if we do not use important land for the installation of solar PVs. The solar power’s land footprint is one of the lowest. Around 1%. We can use deserted industrial areas and open pits (e.g. coal and other minerals mines, or for marble and stones used in building industry etc.). Following this solution solar power can give the necessary electricity for decreasing the fossil fuels production. With 1% land coverage solar power is able to cover the primary electric energy production of the country. This is less from the almost 1,5-2% of land used for wind farms (already in use but offering only around 3% of the total electric energy production. The price per MWh is almost 3 times bigger than the price from thermal units. This must change. Otherwise the cost of mitigation will stay to expensive for the shift from CO2 correlated energy to clear energy. It is not logical to buy 4 times more expensive solar power in Greece than in Germany. The medium price in 2016 is 257€/MWh.

Bio-fuels is not a great idea for this situation. Although there are good results from some research centers (polytechnic and university schools) generally they are expensive and their CO2 emissions are not minimal.

One of the important parts of the solution is the improvement in efficiency and efficacy of energy technologies. New lightening technologies, better thermal insulation of houses and big buildings, more public transportation, better and newer cars, bicycles and more walking (also a health exercise on the same moment) must be part of the energy use and the energy planning for the near future. One of the advantages of these solutions is that they are not very expensive. Some of them have no cost, because they are just different ways of living and thinking. And all of them can be applied very fast in short time periods (days, months or just some years). All of these result to Carbon Reduction. Some examples: Driving your car 50% less or carpooling with another person can save ~1000-3000 kg CO2e/yr. Upgrading the lightning technology of a medium sized house can save ~100-300 kg CO2e/yr.

Other methods.

More taxes in not going to have good results. The country faces 30% GDP decline and 50% increase in taxes and consumer values. Nobody can pay –or can accept to pay- more money for CO2 reduction.

Hydroelectric is already an important factor. But it is difficult to accept the idea of a big increase of its part to the total energy production. The main reason is the fact that there is less water in the country and because of climate change we can not expect a better future situation. Fewer rains and snows, more heat and perspiration makes the water for hydroelectric a valuable asset that is going to be less and as a result you can’t expect to find a CO2 solution to this kind of energy production. Another well known problem is the big land use and landscape alterations that are caused by huge dams etc. The idea of small hydroelectric for islands etc isn’t a serious one. The water problem is more serious there and even under the best perspectives the planning is about 0,5% participation at the final energy sum. These kind of ideas are mainly for political reasons and not for energy reasons. They are for the impression not for the result.

But the CO2 reduction (and of the other GHG) needs a really new process, a radical change of the basis of energy production for the country.
Taking into account the previous the only really logical solutions, with the best results and prospects, are solar power under a reasonable cost and land use and improvement in efficiency and efficacy.

[Synthesis Assignment: Policy Recommendations, Aug. 2016, written by Dimitrios D.Soufleris –  HarvardX: ENGSCI137x Energy Within Environmental Constraints]

Written by dds2

Νοέμβριος 21, 2016 at 1:12 πμ

Η Βαρειά Βιομηχανία στην Ελλάδα, του Δημ. Μπάτση

leave a comment »

Το βιβλίο (κλασσικό σύγγραμμα πλέον) μπορεί να κατέβει/φορτωθεί από τα ακόλουθα: Σε μορφή pdf μπορείτε να το κατεβάσετε πατώντας εδώ (από το http://bluebig.wordpress.com/2013/12/22/%…84/).

ή από αυτό το ιστολόγιο ΕΔΩ: d.mpatsis.varia.viomixania

[συνανάρτηση και της σχετικής εργασίας: Η ελληνική αριστερά απέναντι στο αίτημα για ανάπτυξη: 1944-1953]

Η χρεοκοπία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ

leave a comment »

[αναδημοσίευση από

Kandanos Πολίτες και Φίλοι της Καντάνου και του Σελίνου, λόγω του μεγάλου ενδιαφέροντος του άρθρου, http://www.kandanos.eu/node/2150]

Η χρεοκοπία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ

 Αρθρο του Β. Νομικού, ηλεκ/γου μηχανικού από τη Συσπείρωση Αριστερών Μηχανικών

Η χρεοκοπία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ

1. Η ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η απελευθέρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας (ΗΕ) και φυσικού αερίου (ΦΑ) στην Ευρώπη ξεκινά από τη δεκαετία του ’90 και συμπίπτει με μια ριζική αλλαγή στην ενεργειακή πολιτική της ΕΕ υπέρ των ΑΠΕ, τη χρήση του ΦΑ για ηλεκτροπαραγωγή, και του διασυνοριακού εμπορίου ενεργειακών αγαθών. Απώτερος στόχος, η δημιουργία μιας κοινής Ευρωπαϊκής αγοράς με ενιαίους κανόνες για όλες τις χώρες μέλη, η οποία θα διέπεται από το πνεύμα του ανταγωνισμού και της ελεύθερης αγοράς.
Η τάση προς ιδιωτικοποίηση των ενεργειακών κλάδων στηρίχτηκε από μια σειρά τεχνολογικούς και πολιτικούς παράγοντες. Σε ότι αφορά την τεχνολογία, μειώθηκε το κόστος κατασκευής των απαραίτητων υποδομών ενώ η ανάπτυξη των ΑΠΕ έδωσε τη δυνατότητα υλοποίησης εγκαταστάσεων “διεσπαρμένης παραγωγής”, δηλαδή την κατασκευή πολλών μικρών σταθμών παραγωγής ΗΕ κοντά στα κέντρα κατανάλωσης. Οι μονάδες αυτές, δεν εξαρτώνται από κάποιο ορυκτό καύσιμο, είναι αυτοματοποιημένες, η συντήρηση και η λειτουργία τους χρειάζεται ελάχιστο προσωπικό.
Σε ότι αφορά την οικονομία, η συγκέντρωση και συγκεντροποίηση κεφαλαίου στο χρηματοπιστωτικό κλάδο, μείωσε το κόστος δανεισμού για την υλοποίηση επενδύσεων μεγάλης κλίμακας. Σε ότι αφορά το πολιτικό σκέλος, οι ιδιωτικοποιήσεις στο χώρο της ενέργειας συνέπεσαν με την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, τη μαζική εισαγωγή Ρωσικού ΦΑ στις βόρειες Ευρωπαϊκές χώρες, την κυριαρχία του φιλελευθερισμού και την κατάργηση των κοινωνικών συμβολαίων. Ιστορικά, η πρώτη ιδιωτικοποίηση στο χώρο της ενέργειας έγινε στα μέσα της δεκαετίας του ‘80 από τη Θάτσερ, σαν απάντηση στην απεργία των ανθρακωρύχων στη Μ. Βρετανία.
Η τάση για ιδιωτικοποίηση αποτυπώθηκε στις Ευρωπαϊκές Οδηγίες 1996/92/ΕΚ και 2001/77/ΕΚ για την απελευθέρωση των αγορών ΗΕ και ΦΑ και την Οδηγία 2009/28/ΕΚ για την προώθηση των ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Οι Οδηγίες αυτές έθεταν ως όρο συμμόρφωσης τη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής αγοράς (περισσότεροι του ενός παικτών πέραν του κρατικού μονοπωλίου) καθώς και τον λογιστικό ή και ιδιοκτησιακό διαχωρισμό (unbundling) των καθετοποιημένων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε όλο το φάσμα της ενεργειακής αγοράς (παραγωγή – μεταφορά – διανομή).

Σε όλη την ΕΕ, πολιορκητικός κριός της ιδιωτικοποίησης ήταν οι ΑΠΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ενέργειας, καθορίζοντας ad hoc το ενεργειακό ισοζύγιο κάθε χώρας και επιβάλλοντας βαριές κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, υπέδειξαν στις εθνικές κυβερνήσεις την οικονομική στήριξη και την με κάθε τρόπο διευκόλυνση επενδύσεων ΑΠΕ (περιβαλλοντικοί όροι, απαλλοτριώσεις κλπ). Για να διευκολύνει τη μετάβαση στην ελεύθερη αγορά ο δημόσιος τομέας αποκλείστηκε – οι επενδύσεις ΑΠΕ πρέπει να είναι ιδιωτικές επενδύσεις και όχι π.χ. ασφαλιστικά ταμεία ή υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Χωρίς την αθρόα χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, τον χαρακτηρισμό των επενδύσεων ως “εθνικής σπουδαιότητας” και, κυρίως, την εισαγωγή των εγγυημένων τιμών (Feed in Tariff – FiT) που θα αναλυθούν παρακάτω, το όραμα της “πράσινης ανάπτυξης” δε θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα.

Πρέπει να διευκρινιστεί ότι, τουλάχιστον ως τώρα, η ΕΕ δεν επιβάλει ρητά την πώληση κρατικών επιχειρήσεων αλλά τη δημιουργία μη ρυθμιζόμενων από το κράτος αγορών. Κάθε χώρα μέλος μπορεί να προβεί στις δικές της εθνικές νομοθετικές ρυθμίσεις προκείμενου να δημιουργήσει μια ανταγωνιστική αγορά στο εσωτερικό της. Η ιδιωτικοποίηση έρχεται έμμεσα καθώς τα κρατικά μονοπώλια πρέπει σταδιακά να αφήσουν ελεύθερο χώρο για τα ιδιωτικά κεφάλαια. Βασικό επιχείρημα για τα παραπάνω είναι ότι με την απουσία ανταγωνισμού το κρατικό μονοπώλιο μεταφέρει στο κοινωνικό σύνολο και στον κρατικό προϋπολογισμό “κρυμμένα” κόστη παραγωγής, έχει υψηλό λειτουργικό κόστος και συμβάλλει στη διόγκωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, εμποδίζει την είσοδο κεφαλαίων στην αγορά, , λειτουργεί με αδιαφάνεια, είναι έρμαιο των συνδικάτων κοκ.
Στον αντίποδα των παραπάνω βρίσκεται η αντίληψη ότι η αντιμετώπιση ως εμπορεύματος ενός ζωτικού αγαθού, όπως είναι η ενέργεια, δεν μπορεί παρά να αποτελέσει πεδίο κερδοσκοπίας από πλευράς του κεφαλαίου. Η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων επιχειρήσεων ενέργειας σημαίνει εκποίηση δημόσιας περιουσίας και περιορισμό εθνικής κυριαρχίας, συνοδεύεται από οικονομικά σκάνδαλα, μεγάλες ανατιμήσεις εις βάρος του καταναλωτή, συμπίεση των εργατικών δικαιωμάτων και αμοιβών, συμβάλλει στη διόγκωση της οικονομικής ύφεσης με ότι αυτό συνεπάγεται.
Σήμερα, στις περισσότερες χώρες της ΕΕ οι εταιρίες ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου έχουν στον ένα ή άλλο βαθμό ιδιωτικοποιηθεί είτε μέσω χρηματιστηρίου είτε με άμεση πώληση σε κάποια funds. Σχεδόν 100% ιδιωτικοποιημένη είναι η ενεργειακή αγορά στη Μ. Βρετανία. Στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα) οι αντίστοιχες εταιρίες έχουν ιδιωτικοποιηθεί (ή βρίσκονται σε διαδικασία ιδιωτικοποίησης) σε ποσοστό άνω του 50%. Αντίθετα, σε πολλές βόρειες χώρες που διαθέτουν κοιτάσματα ΦΑ και υδροηλεκτρικούς ή πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής (Σκανδιναβικές χώρες, Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία και αλλά και σε μεγάλο ποσοστό στη Γερμανία) το Δημόσιο εξακολουθεί να ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών αγορών.
Η Ευρωπαϊκή ήπειρος με τις περιορισμένες ενεργειακές πηγές (άνθρακας και πυρηνική ενέργεια) έχει γίνει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ΦΑ ενώ ταυτόχρονα επένδυσε, και συνεχίζει να επενδύει, στην ανάπτυξη των πανάκριβων, αμφισβητούμενων και όχι και τόσο φιλικών στο περιβάλλον ΑΠΕ, Διάγραμμα 1. Το κόστος ενέργειας έχει εκτοξευθεί στα ύψη πράγμα που καθιστά την Ευρωπαϊκή βιομηχανία ολοένα και λιγότερο ανταγωνιστική ως προς τις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ιαπωνία, Πίνακας 1

Διάγραμμα 1: παραγωγή ΗΕ ανά τύπο καυσίμου στην ΕΕ, περίοδος 1990 – 2009.

Πηγή : http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/figures/gross-electricity-production-by-fuel-4

Πίνακας 1: κόστος ενέργειας στο βιομηχανικό τομέα ως ποσοστό του ΑΕΠ και σε €/kWh. Πηγές: ΙΕΑ, Eurostat
% ΑΕΠ
$US/kWh
ΗΠΑ
1,5
0,07
ΕΕ
2,7
0,17
Ιαπωνία
3,2
0,28
Σε πληθώρα μελετών και αναλύσεων εκφράζεται έντονος προβληματισμός για το ενεργειακό μέλλον της ΕΕ καθώς τα επιχειρήματα της “πράσινης ανάπτυξης” φαίνεται να ξεθωριάζουν λόγω της παρατεταμένης οικονομικής ύφεσης στη ζώνη του ευρώ αλλά και τεχνολογικών καινοτομιών όπως η δυνατότητα εξόρυξης πετρελαίου και ΦΑ από σχιστολιθικά πετρώματα στις ΗΠΑ που σηματοδοτούν μια σταθεροποίηση ή και πτώση των τιμών των ορυκτών καυσίμων μέχρι το 20301.
2. Η απελευθέρωση της αγοράς ΗΕ στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η απελευθέρωση της αγοράς ΗΕ έγινε σε συμμόρφωση των Ευρωπαϊκών Οδηγιών. Οι ΑΠΕ ήταν ο πολιορκητικός κριός της απελευθέρωσης και μάλιστα με στοιχεία “λαϊκού καπιταλισμού” καθώς, μέχρι και το 2009, ήταν ενταγμένες στους αναπτυξιακούς νόμους και στηρίχτηκαν σε δημόσιες επιχορηγήσεις ιδιωτικών επενδύσεων, σε ποσοστό μέχρι και 40%.
Το νομοθετικό πλαίσιο ήταν δαιδαλώδες (Ν. 2244/94, Ν. 2773/99, Ν. 3851/2010 γνωστός και ως νόμος Μπιρμπίλη, Ν. 4001/2011), μεταβάλλονταν συνέχεια υπέρ των επενδυτών και εις βάρος της ΔΕΗ Α.Ε. και εξαρχής ήταν προσανατολισμένο στην εξασφάλιση των επενδύσεων και της κερδοφορίας των ιδιωτικών κεφαλαίων.
Παρόλα αυτά, μέχρι την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης, η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ ΔΕΝ ήταν στην ατζέντα των κυβερνήσεων Σημίτη – Καραμανλή. Αυτό οφείλεται, ίσως, στο ότι οι κυβερνήσεις είχαν κάποια επίγνωση της πραγματικά στρατηγικής σημασίας που παίζει η ΗΕ για τη χώρα. Αφετέρου, όπως θα αναλυθεί και στη συνέχεια, το όλο σύστημα βασίζονταν τόσο στο δανεισμό – με κρατική εγγύηση – της ΔΕΗ Α.Ε. (που κάλυπτε τις “τρύπες” που δημιουργούσε η λειτουργία της αγοράς) όσο και στη διαρκή ανατίμηση των τιμολογίων λιανικής. Νέα “ενεργειακά” τζάκια εμφανίστηκαν με την ισχυροποίηση κατασκευαστικών ομίλων, την είσοδο πολυεθνικών κολοσσών και τον αθρόο δανεισμό από τις ελληνικές και ξένες τράπεζες.

Μέχρι τα Μνημόνια, η αγορά ΗΕ στην Ελλάδα ΔΕΝ ήταν πλήρως απελευθερωμένη καθώς:

  • Η τιμή λιανικής καθορίζονταν από το Υπουργείο Οικονομικών. Από την 1η Ιουλίου 2013 το κόστος ηλεκτροπαραγωγής (χονδρική) έχει μεταφερθεί πλήρως στους καταναλωτές (λιανική).
  • Όσο η ΔΕΗ Α.Ε. διαθέτει πλούσιο ενεργειακό μίγμα (μονοπώλιο στα κοιτάσματα λιγνίτη και στους μεγάλους υδροηλεκτρικούς σταθμούς – ΥΗΣ) κανείς ιδιώτης δεν μπορεί να παράγει ενέργεια σε πραγματικά ανταγωνιστικές τιμές.
Η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ Α.Ε. τέθηκε ως βασικός όρος στο Επικαιροποιημένο Πρόγραμμα του Μνημονίου (Αύγουστος 2010). Με το ΦΕΚ Α168/24-07-2013 η πώληση τουλάχιστον του 30% της ΔΕΗ Α.Ε. και του 66% του δικτύου μεταφοράς (ΑΔΜΗΕ Α.Ε.) έγινε νόμος του κράτους. Τα χρονοδιαγράμματα που προβλέπονται είναι ασφυκτικά και η πώληση πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το 2014.
2.1 The Greek model: Τυχοδιωκτισμός, κερδοσκοπία και απουσία Ενεργειακού Σχεδιασμού
Η απορρύθμιση της Ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού την περίοδο 2001 – 2012 και η μαζική είσοδος επενδυτών άλλαξε ριζικά το ηλεκτρικό ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας. Η εγκατεστημένη ισχύς των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής στο διασυνδεδεμένο σύστημα (πλην νησιών) για το 2012 δίνεται στον Πίνακα 2 ενώ το Διάγραμμα 2 δίνει μια σύγκριση του ενεργειακού μίγματος (σε ποσοστό %) που χρησιμοποιήθηκε για ηλεκτροπαραγωγή για τα έτη 2004 και 2012.
Πίνακας 2: Εγκατεστημένη Ισχύς μονάδων (MW) ηλεκτροπαραγωγής (ΔΕΗ + ιδιώτες) στο Ελληνικό Σύστημα (Πηγή: ΛΑΓΗΕ, Συνοπτικό Πληροφοριακό Δελτίο Δεκέμβριος 2012)
Καύσιμο
Εγκατεστημένη
Ισχύς (MW)
%
Λιγνίτης (100% ΔΕΗ)
4.456
28,43%
Φυσικό Αέριο (35% ΔΕΗ, 65% ιδιώτες)
4.486
28,62%
Πετρέλαιο (100% ΔΕΗ)
698
4,45%
Μεγάλα Υδροηλεκτρικά (100% ΔΕΗ)
3.018
19,25%
ΑΠΕ (~100% ιδιώτες)
3.018
19,25%
ΣΥΝΟΛΟ
15.676
100,00%
Σε ότι αφορά τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής του Πίνακα 2, το σύνολο των λιγνιτικών και υδροηλεκτρικών σταθμών ανήκει ακόμα στη ΔΕΗ Α.Ε. Σε μεγάλες κοινοπραξίες Ελληνικών και πολυεθνικών επιχειρηματικών ομίλων ανήκει το σύνολο σχεδόν των σταθμών ΑΠΕ (ΓEK ΤΕΡΝΑ Α.Ε. – Gaz De France Suez, Ρόκας – Ibedrola, Όμιλος ΕΛ.ΠΕ. – EDISONItaly) και περισσότερο από το 50% της εγκατεστημένης ισχύος σταθμών ΦΑ, (ΓEK ΤΕΡΝΑ Α.Ε., ΑΚΤΩΡ – Μπόμπολας, Όμιλος ΕΛ.ΠΕ. – EDISONItaly, ΕΝΕL Ιταλία – Κοπελούζος, EdF France κλπ ).
Το ΦΑ που εισάγεται στην Ελλάδα, έχει την υψηλότερη τιμή σε όλη την ΕΕ και μια από τις υψηλότερες τιμές σε όλο τον κόσμο, παράμετρος που από την πρώτη στιγμή έκανε προβληματική τη βιωσιμότητά τους (13,27 €/GJ σε σύγκριση με τα 10,55 €/GJ που είναι ο μέσος όρος της ευρωζώνης2).
Συγκρίνοντας τον Πίνακα 2 (ισχύς) και το Διάγραμμα 1 (ενέργεια), διαπιστώνεται μια δραστική μείωση της λιγνιτικής παραγωγής προς όφελος της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ και ΦΑ για την περίοδο 2004-2012. Εντούτοις, παρά την αύξηση της ισχύος μονάδων ΦΑ (29% του συνόλου το 2012), η συνεισφορά του ΦΑ στην παραχθείσα ενέργεια είναι μόλις 27%. Οι λιγνιτικές μονάδες (28% της συνολικής ισχύος) παράγουν το 52% της ενέργειας. Αυτό οφείλεται στο πολύ υψηλό κόστος λειτουργίας των μονάδων ΦΑ (~100€/MWh) σε σχέση με τις λιγνιτικές μονάδες (40-50€/MWh). Οι ΑΠΕ αν και αποτελούν το 20% της εγκατεστημένης ισχύος της χώρας, παράγουν μόλις το 10% της ενέργειας που καταναλώνεται. Αυτό οφείλεται στο χαμηλό βαθμό αξιοπιστίας των ΑΠΕ, λόγω του στοχαστικού χαρακτήρα του ήλιου και του ανέμου.
Tο Μάρτιο του 2013, η συνολική ισχύς ΑΠΕ σε λειτουργία (με συμβόλαιο αγοραπωλησίας) ήταν 3.463 MW, υπό σύνδεση (με συμβόλαιο αγοραπωλησίας) ήταν άλλα 2.282 MW ενώ η συνολική ισχύς ΑΠΕ (εγκαταστάσεις σε λειτουργία, υπό σύνδεση και σε πρώιμο στάδιο) φτάνει τα 32.527 MW! Το νούμερο αυτό είναι εξωπραγματικό για τις ανάγκες της χώρας και φανερώνει τoν πρόχειρο και τυχοδιωκτικό χαρακτήρα της αγοράς – φούσκας που έχει δημιουργηθεί.
Διάγραμμα 2: Ανάλυση του ενεργειακού μίγματος (%) ανά κατηγορία καυσίμου που χρησιμοποιήθηκε για παραγωγή ΗΕ τα έτη 2004 και 2012.
(Πηγή: ΑΔΜΗΕ Α.Ε. Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης Συστήματος Μεταφοράς, 2014-2023)
Τη ίδια στιγμή, ενώ το ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας άλλαζε ριζικά και η εγκατεστημένη ισχύς παραγωγής αυξήθηκε, η οικονομική ύφεση μείωσε τη συνολική ζήτηση. Στο Διάγραμμα 3 (συνεχής γραμμή) αποτυπώνεται η ζήτηση ΗΕ σε TWh στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Είναι σαφής μια απότομη πτώση από το 2008 και μετά. Για το 2012 καταγράφεται μια ζήτηση της τάξεως των 54 TWh, με πτώση της τάξεως του 8% σε σχέση με τις περίπου 58,5 TWh του 2008, που δείχνει το βάθος της ύφεσης στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα (παραγωγικό κεφάλαιο ή “πραγματική” οικονομία). Η τάση αυτή συνεχίζει να είναι πτωτική και για το 2013. Για τα έτη 2012 και 2013, η πραγματική αιχμή του συστήματος δεν ξεπέρασε τα 9.500 MW, σε σύγκριση με τα 15.700 MW της διαθέσιμης εγκατεστημένης ισχύος.
Διάγραμμα 3: Μεταβολή ζήτησης ΗΕ στην Ελλάδα και αιχμής φορτίου 2000 – 2012. (Πηγή: ΑΔΜΗΕ: Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης Συστήματος Μεταφοράς 2014-2023, διαθέσιμο στο διαδίκτυο)
Σύμφωνα με στοιχεία του ΥΠΕΚΑ (“Εθνικός Ενεργειακός Σχεδιασμός – Οδικός Χάρτης για το 2050”, Μάρτιος 2012) o “εκσυγχρονισμός” του ενεργειακού μείγματος με την κατασκευή νέων σταθμών ΦΑ και την εισαγωγή των ΑΠΕ κόστισε πάνω από €15 δις μέσα σε 10 χρόνια. Τα επιτόκια δανεισμού των επενδύσεων αυτών κυμαίνονταν από 8-11% (οι επενδύσεις σε ενεργειακά έργα θεωρούνται ιδιαίτερα επισφαλείς) με ρήτρες απόσβεσης εντός δεκαετίας. Οι επισφάλειες αυτές, καλύφθηκαν από την κατακόρυφη αύξηση της τιμής της ΗΕ Και, όπως θα φανεί στη συνέχεια, από το δανεισμό της κρατικά ελεγχόμενης ΔΕΗ Α.Ε.
Συνοπτικά, με το ελληνικό μοντέλο απορρύθμισης της αγοράς:
  • Η ενεργειακή εξάρτηση της χώρας αυξήθηκε είτε άμεσα (χρήση ΦΑ) είτε έμμεσα (σχεδόν αποκλειστικά εισαγόμενος εξοπλισμός ΑΠΕ υψηλής τεχνολογίας, με μηδαμινή μεταφορά τεχνογνωσίας και δημιουργία ελάχιστων σταθερών θέσεων εργασίας).
  • Προκάλεσε μια υδροκέφαλη αγορά ΗΕ με υπερβάλλουσα εγκατεστημένη ισχύ και ταυτόχρονη σταθερή μείωση της ζήτησης και των ετήσιων πωλήσεων.
  • Κόστισε περίπου €15 δις με υψηλά επιτόκια δανεισμού, ο οποίος πρέπει να αποσβεστεί.
  • Επέβαλε τη λειτουργία μονάδων ΦΑ με εισαγόμενο ενεργειακό καύσιμο και υψηλό λειτουργικό κόστος.
  • Ο όποιος ενεργειακός σχεδιασμός αποδείχτηκε λανθασμένος και εξωπραγματικός για τα δεδομένα της χώρας.
2.2 Ελεύθερη Αγορά με την εγγύηση του κράτους
Μια παράμετρος που δεν έχει αναλυθεί, είναι τα έμμεσα κόστη που δημιουργεί η λειτουργία της αγοράς, πέρα από το κόστος του εξοπλισμού και εισαγωγής του καυσίμου. Κόστη που σε μεγάλο βαθμό θα ήταν ανύπαρκτα σε συνθήκες φυσικού μονοπωλίου.
Διάγραμμα 4: λειτουργία χονδρεμπορικής αγοράς ΗΕ στην Ελλάδα, στοιχεία Σεπτεμβρίου 2013
Η Ελληνική χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί με ένα μοντέλο Υποχρεωτικής Κοινοπραξίας (Mandatory Pool), Διάγραμμα 4. Το σύνολο της ΗΕ που παράγεται, διακινείται και καταναλώνεται σε μια ημέρα αγοράζεται ή πωλείται μέσω μιας 100% δημόσιας εταιρίας, του ΛΑΓΗΕ Α.Ε., και δεν επιτρέπονται διμερείς συναλλαγές (physical bilateral transactions) μεταξύ των συμμετεχόντων της αγοράς (παραγωγοί, προμηθευτές, έμποροι)3 . Η βιωσιμότητα του μοντέλου αγοράς, στηρίζεται στην παραδοχή μιας διαρκώς αυξανόμενης ζήτησης φορτίου που θα καθιστά αναγκαία την κατασκευή νέων αιχμιακών μονάδων, φωτογραφίζοντας τις μονάδες ΦΑ. Σε περίπτωση που η αγορά λειτουργεί ομαλά, το ισοζύγιο του ΛΑΓΗΕ Α.Ε. είναι μηδενικό. Αντίθετα, σε περίπτωση που η αγορά αντιμετωπίζει προβλήματα, η Δημόσια αυτή επιχείρηση παρουσιάζει λογιστικό έλλειμμα …
Μια επιπλέον ιδιαιτερότητα της Ελληνικής αγοράς είναι η σχεδόν απόλυτη κυριαρχία της ΔΕΗ Α.Ε. στο χώρο της προμήθειας (λιανικό εμπόριο), μετά τη χρεοκοπία και το γνωστό σκάνδαλο των παρόχων Hellas Power και Energa. Όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 4, αν στη λιανική αγορά υπάρχει αδυναμία πληρωμής των τιμολογίων, η ΔΕΗ Α.Ε. είναι υποχρεωμένη να καλύπτει το έλλειμμα της αγοράς. Μόνο τα τελευταία χρόνια η ΔΕΗ Α.Ε. έχει δανειστεί περισσότερο από €1,0δις, μεγάλο μέρος του οποίου κατευθύνθηκε στην την τόνωση των αγορών και την αποπληρωμή των παραγωγών ΑΠΕ 4.
Έτσι, η αποτυχία του ενεργειακού σχεδιασμού που επέβαλε η ΕΕ, η εξασφάλιση των τυχοδιωκτικών ιδιωτικών επενδύσεων και η χρησιμοποίηση της κατά 51% δημόσιας ΔΕΗ Α.Ε. σα δοχείο διαστολής των δυσλειτουργιών της αγοράς, έγινε μια ακόμα συνιστώσα στο φούσκωμα του δημοσίου χρέους …
Η χονδρεμπορική αγορά, αναλύεται σε επιμέρους αγορές, κυριότερες από τις οποίες είναι:
Η Βραχυχρόνια Αγορά – ο Ημερήσιος Ενεργειακός Προγραμματισμός (ΗΕΠ)
Η βραχυχρόνια αγορά ενέργειας (Ημερήσιος Ενεργειακός Προγραμματισμός – ΗΕΠ), καθορίζει την Οριακή Τιμή Συστήματος (ΟΤΣ σε €/ΜWh). Η ΟΤΣ είναι το “νόμισμα” με το οποίο συναλλάσσονται όλοι οι εμπλεκόμενοι στην αγορά (παραγωγοί από συμβατικούς σταθμούς, προμηθευτές και έμποροι) και εκφράζει το συνολικό κόστος λειτουργίας της αγοράς (προμήθεια καυσίμων και λειτουργικά κόστη. Οι παραγωγοί ΑΠΕ αποζημιώνονται σε υψηλότερες τιμές, με το σύστημα εγγυημένων τιμών.
Χωρίς να γίνει επέκταση σε πολλές λεπτομέρειες, καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ΟΤΣ παίζει η σειρά με την οποία εντάσσονται οι μονάδες ανάλογα με το λειτουργικό (μεταβλητό) τους κόστος. Οι ΑΠΕ, οι φθηνότερες συμβατικές μονάδες (λιγνιτικές) και οι μονάδες με υποχρεωτική λειτουργία σε τεχνικά ελάχιστη παραγωγή εντάσσονται κατά προτεραιότητα. Η πολύ μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ και η μείωση της ζήτησης, οδήγησε στο φαινόμενο να καλύπτεται σχεδόν πλήρως το φορτίο από τις ΑΠΕ και τις μονάδες που λειτουργούν σε τεχνικά ελάχιστα. Έτσι, η ΟΤΣ διαρκώς μειώνεται ενώ οι προσφορές των ιδιωτικών μονάδων ΦΑ (κόστος ~100€/ΜWh) απορρίπτονται από το μοντέλο αγοράς. Αν και σύμφωνα με τους “νόμους της αγοράς” θα έπρεπε να αφεθούν να χρεοκοπήσουν, με αποφάσεις της ΡΑΕ θεσμοθετήθηκε η υποχρεωτική κατανομή του 30% της παραγωγής από μονάδες ΦΑ και μάλιστα σε τιμή +10% του λειτουργικού κόστους. Έτσι, οι ιδιώτες παραγωγοί εξασφάλισαν ένα σταθερό και εγγυημένο κέρδος!
Ο Μηχανισμός Διασφάλισης Επάρκειας Ισχύος
Με το μηχανισμό αυτό, οι παραγωγοί λαμβάνουν αμοιβή και ανακτούν μέρους του κεφαλαιουχικού του κόστους (αποπληρωμή τραπεζικών δανείων και τόκοι επενδύσεων) με βάση την ετήσια διαθεσιμότητα τους και όχι με βάση την ημερησία (πραγματική) παραγωγή τους. Η διαθεσιμότητα μιας μονάδας ηλεκτροπαραγωγής εξαρτάται από την παλαιότητά της και την τεχνολογία που χρησιμοποιεί. Αν συγκρίνουμε τη διαθεσιμότητα μιας (ακριβής) μονάδας ΦΑ με μια ισοδύναμη (φθηνή) λιγνιτική, η μονάδα ΦΑ εμφανίζεται πλεονεκτικότερη. Πέρα από αυτό, ο μηχανισμός αυτός εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το αν έχει αποσβεσθεί ή όχι μια επένδυση, ακόμα και για μονάδες που θεωρούνται πεπαλαιωμένες ή (λόγω κόστους) κατανέμονται ελάχιστα (π.χ. η αιχμιακή μονάδα του ΗΡΩΝ που ουσιαστικά λειτούργησε μόνο την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων). Με αποφάσεις της ΡΑΕ, το κόστος αυτό ανέρχεται σήμερα στα 45.000€/ΜW. Μια μονάδα των 400MW λαμβάνει περίπου €18 εκ. το χρόνο (περίπου 11% του κεφαλαιουχικού της κόστους) χωρίς να χρειάζεται να παράγει ούτε μια kWh …
Το Σύστημα Εγγυημένων Τιμών ΑΠΕ
Το σύστημα αυτό εφαρμόστηκε και εξακολουθεί να εφαρμόζεται με διάφορες μορφές σε όλες τις χώρες της ΕΕ. Σύμφωνα με το σύστημα των εγγυημένων τιμών (FiT) η παραγωγή των ΑΠΕ αγοράζεται υποχρεωτικά από το ΛΑΓΗΕ Α.Ε. σε σταθερές τιμές και με μακροχρόνια συμβόλαια αγοραπωλησίας (10-20 χρόνια).
Πίνακας 3: Εγγυημένες τιμές ΑΠΕ σε χώρες της ΕΕ, τιμές Απριλίου 2010 σε €/KWh
(Πηγή: http://www.energy.eu/#Feedin)
Member state
Windpower
“On-shore”
Wind power
“Off-shore”
Solar PV
Biomass
Hydro
Austria
0.073
0.073
0.29 – 0.46
0.06 -0.16
n/a
Bulgaria
0.07 – 0.09
0.07 – 0.09
0.34 – 0.38
0.08 – 0.10
0.045
Cyprus
0.166
0.166
0.34
0.135
n/a
Czech Republic
0.108
0.108
0.455
0.077 – 0.103
0.081
France
0.082
0.31 – 0.58
n/a
0.125
0.06
Germany
0.05 – 0.09
0.13 – 0.15
0.29 – 0.55
0.08 – 0.12
0.04 – 0.13
Greece
0.07 – 0.09
0.07 – 0.09
0.55
0.07 – 0.08
0.07 – 0.08
Ireland
0.059
0.059
n/a
0.072
0.072
Italy
0.3
0.3
0.36 – 0.44
0.2 – 0.3
0.22
Netherlands
0.118
0.186
0.459 – 0.583
0.115 – 0.177
0.073 – 0.125
Portugal
0.074
0.074
0.31 – 0.45
0.1 – 0.11
0.075
Spain
0.073
0.073
0.32 – 0.34
0.107 – 0.158
0.077
United Kingdom
0.31
n/a
0.42
0.12
0.23

Στον Πίνακα 3, δίνονται οι εγγυημένες τιμές ΑΠΕ σε χώρες της ΕΕ για το έτος 2010, πριν την κορύφωση της οικονομικής κρίσης. Η πριμοδότηση των ΑΠΕ είχε ενιαία χαρακτηριστικά σε όλες σχεδόν τις χώρες της ΕΕ. Οι τιμές είναι περίπου συγκρίσιμες και δε λαμβάνουν υπόψη το διαφορετικό βαθμό οικονομικής ανάπτυξης ούτε το διαφορετικό δυναμικό ΑΠΕ κάθε χώρας. Για παράδειγμα, το 2010 η μέγιστη τιμή ΗΕ από Φ/Β στη Γερμανία είναι ίση με τη μέση τιμή στην Ελλάδα, αν και η Γερμανική οικονομία είναι πολλαπλάσια της Ελληνικής ενώ ο βαθμός ηλιοφάνειας στη χώρα μας είναι πολύ μεγαλύτερος από τη Γερμανία.

Έτσι, π.χ. για τους Φ/Β σταθμούς στην Ελλάδα η αποζημίωση έφτανε τα 0,55€/kWh (550€/MWh) ενώ για τα Α/Π ήταν ~90€/MWh – δεκαπλάσια και διπλάσια, αντίστοιχα, από ότι το κόστος λειτουργίας ενός λιγνιτικού σταθμού (~50€/MWh)!
Σαν αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης (αλλά και της σταδιακής χρεοκοπίας των αγορών ΗΕ στις περισσότερες χώρες της ΕΕ), οι εγγυημένες τιμές του Πίνακα 5 αναπροσαρμόστηκαν προς τα κάτω τα τελευταία χρόνια σε όλες τις χώρες ενώ επιβλήθηκαν περιορισμοί στην απορρόφηση και τη δημιουργία νέων σταθμών ΑΠΕ.
Ο περιορισμός στη διείσδυση των ΑΠΕ δεν προήλθε από κάποιο “αυτοματισμό” λόγω κορεσμού της αγοράς αλλά ήταν κεντρική πολιτική απόφαση. Η αγορά ΑΠΕ όσο απότομα ανδρώθηκε άλλο τόσο απότομα φαίνεται να ξεφουσκώνει σε όλη την ΕΕ.
2.3 Το έλλειμμα του ΛΑΓΗΕ Α.Ε. και η χρεοκοπία της αγοράς
Ο τρόπος λειτουργίας της αγοράς ΗΕ στην Ελλάδα έχει δημιουργήσει μια κατάσταση ασφυξίας στον (100% δημόσιο) ΛΑΓΗΕ Α.Ε.. Η ασφυξία αυτή μεταφράζεται σε ένα διαρκώς διογκούμενο έλλειμμα της χονδρεμπορικής αγοράς το οποίο κυβέρνηση και τρόικα προσπαθούν να αντιμετωπίσουν με διαρκείς ανατιμήσεις του ηλεκτρικού ρεύματος.
Ο ΛΑΓΗΕ Α.Ε. αδυνατεί να πληρώσει τους παραγωγούς (αυτή τη στιγμή οι πληρωμές γίνονται με 7μηνη καθυστέρηση) και πολλοί μικροεπενδυτές στο χώρο των ΑΠΕ (ιδιαίτερα αγρότες με Φ/Β) αντιμετωπίζουν κίνδυνο οικονομικής καταστροφής καθώς είναι υπερχρεωμένοι στις τράπεζες με υποθήκη τις εγκαταστάσεις και τα οικόπεδα των σταθμών τους,
Το έλλειμμα αυτό, δημιουργείται από την ίδια τη λειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς και δημιουργείται με τον ακόλουθο τρόπο: Το σύνολο της παραγωγής ΑΠΕ εντάσσεται κατά προτεραιότητα στο πρόγραμμα της ημερήσιας κατανομής των μονάδων παραγωγής, με μηδενική τιμή προσφοράς. Η ΟΤΣ μειώνεται και η λειτουργία των συμβατικών μονάδων (που αποζημιώνονται με την ΟΤΣ) εμφανίζεται ζημιογόνα. Παράλληλα, επειδή η αποζημίωση των παραγωγών ΑΠΕ γίνεται με τις κατά πολύ υψηλότερες εγγυημένες τιμές το ισοζύγιο του ΛΑΓΗΕ εμφανίζεται διαρκώς ελλειμματικό.
Για την αντιμετώπιση του ελλείμματος αυτού, ο Ν. 4001/2011 ενεργοποίησε τον “Ειδικό Διαχειριστικό Λογαριασμό ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ”, τα έσοδα του οποίου μετακυλίονται στους καταναλωτές και προέρχονται από διάφορες πηγές κρατήσεων (Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων – ΕΤΜΕΑΡ (πρώην “Τέλος ΑΠΕ”), Ειδικό Τέλος Λιγνίτη, Δικαιώματα Εκπομπής Αερίων Θερμοκηπίου, και το 25 % του τέλος υπέρ ΕΡΤ. Έτσι, το κόστος αποζημίωσης των ΑΠΕ που μετακυλίεται στον τελικό καταναλωτή αυξήθηκε από 5,99 το 2011 σε 14,93 €/MWh τον Αύγουστο του 2013, μια αύξηση 249 % ! Παράλληλα επιβλήθηκε Έκτακτη Εισφορά και στους παραγωγούς ΑΠΕ.
Παρά τα μέτρα αυτά, όμως, το έλλειμμα του ΛΑΓΗΕ συνεχίζει να διευρύνεται και αναμένεται να φτάσει τα €695 εκ. το Δεκέμβριο του 2014 (ΛΑΓΗΕ Α.Ε. “Μηνιαίο Δελτίο Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ Αύγουστος 2013”). Αν όμως συνεχιστεί να αυξάνεται με τους ίδιους ρυθμούς η αδυναμία πληρωμής των λογαριασμών από τους καταναλωτές, εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το € 1,0 δις.
3. Πόσο κοστίζει η απελευθέρωση της αγοράς ΗΕ στην Ελλάδα
Συνοψίζοντας τα μέχρι τώρα, το κόστος της απελευθέρωσης της αγοράς ΗΕ έχει κοστίσει:
  • Περί τα €15 δις σε επενδύσεις μονάδων ΦΑ και ΑΠΕ. Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν το κόστος για την εξυπηρέτηση του δανεισμού που κυμαίνεται σε 8-11% το χρόνο.
  • Στο παραπάνω ποσό θα συμπεριληφθεί και το κόστος κατασκευής ηλεκτρικών δικτύων για τη σύνδεση των παραγωγών ΑΠΕ. Σύμφωνα με μελέτες της ΡΑΕ («Ανάλυση Κόστους Σύνδεσης Αιολικών Πάρκων στο ΕΔΣΜ», Ιανουάριος 2012 και «Ανάλυση Κόστους Σύνδεσης Φωτοβολταϊκών Σταθμών στο ΕΔΣΜ και σε τοπικά δίκτυα ΜΤ», Μάρτιος 2012) το ποσό αυτό εκτιμάται σε € 200εκ. Τα φιλόδοξα προγραμματιζόμενα έργα για τη διασύνδεση των νησιών (Κρήτη, Κυκλάδες, Νησιά του Β.Α. Αιγάιου) ξεπερνούν τα € 3,0 δις για την επόμενη δεκαετία.

Τέλος, στα παραπάνω κόστη θα πρέπει να προστεθούν και τα κόστη λειτουργίας της αγοράς.

Αυγούστου 2013. Στον Πίνακα 5 δίνεται το κόστος των άλλων μηχανισμών αγοράς – πλην της εκκαθάρισης.

Στην ανάλυση δεν έχει συμπεριληφθεί το κόστος των εισαγωγών και η εκκαθάριση της αγοράς γιατί τα στοιχεία που σχετίζονται με αυτές τις δραστηριότητες δεν είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο. Επίσης δεν έχει συμπεριληφθεί το διασυνοριακό εμπόριο και η τιμολόγηση των επικουρικών υπηρεσιών. Τα πραγματικά νούμερα, είναι λίγο μεγαλύτερα …
Το σύνολο του κόστους λειτουργίας αγοράς ανέρχεται σε € 4.683,08 εκ. για την παραγωγή περίπου 50.300 GWh. Το 35,25% του κόστους αφορά την αποζημίωση των ΑΠΕ ενώ άλλο ένα 26,77% αφορά τη φορολογία και επιμέρους λειτουργίες της αγοράς.
Συνολικά, οι μηχανισμοί της αγοράς που έμμεσα επιδοτούν τις ιδιωτικές επενδύσεις αφορούν το 23,48%. Αν σε αυτά προστεθούν και οι εγγυημένες τιμές των ΑΠΕ, το σύνολο της επιδότησης φτάνει το 58,73% !
Πίνακας 4: Κόστος χονδρεμπορικής αγοράς (Σεπτέμβριος 2012 – Αύγουστος 2013)
Πηγές: Μηνιαία Δελτία ΗΕΠ, Μηνιαία Δελτία ΑΠΕ (ΛΑΓΗΕ Α.Ε.), εκκαθάριση λογαριασμών προσαυξήσεων (ΑΔΜΗΕ Α.Ε.), διαθέσιμα στο διαδίκτυο
GWh
Κόστος ΗΕΠ (εκ. €)
Κόστος Εκκαθάρισης
(εκ. €)
Εγγυημένες
Τιμές
(εκ. €)
Σύνολο
(εκ. €)
/MWh
Συμβατικές Μονάδες
42.238
1.777,9
(*)
1.777,9
42,1
ΑΠΕ
8.092
246,3
27,1
1.337,7
1.651,1
204,03
Γενικό Σύνολο
50.330
3.429,0
(*) Μη προσβάσιμες τιμές
Πίνακας 5: Κόστος άλλων μηχανισμών αγοράς. Πηγή: Εκκαθάριση λογαριασμών προσαυξήσεων (ΑΔΜΗΕ Α.Ε.), διαθέσιμη στο διαδίκτυο
εκ.
Μηχανισμός Ανάκτησης Μεταβλητού Κόστους
647,73
Ειδικός Φόρος Καυσίμων
154,69
Μηχανισμός Επάρκειας Ισχύος (ΑΔΙ)
451,66
Γενικό Σύνολο Κόστους Επιμέρους Μηχανισμών της Αγοράς
1.254,08
Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του κόστους δεν θα υπήρχε σε συνθήκες κρατικού μονοπωλίου: μια καθετοποιημένη δημόσια επιχείρηση δε θα χρειάζονταν να εισάγει μηχανισμούς εξασφάλισης διαθεσιμότητας ισχύος, και μάλιστα για μονάδες που έχουν αποσβέσει το δανεικό τους κόστος, ούτε να πριμοδοτεί μονάδες ΦΑ προκειμένου να τις εντάξει στο πρόγραμμα κατανομής, Σε ότι αφορά τις ΑΠΕ, μια ορθολογική εισαγωγή τους στο ενεργειακό ισοζύγιο θα μείωνε κατά πολύ το κόστος τους.
5. Η πώληση της ΔΕΗ και ο ρόλος της ΕΕ
Βασικός στόχος της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2009/72/ΕΚ είναι η διαμόρφωση ενός ενιαίου τρόπου λειτουργίας των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στις χώρες μέλη της ΕΕ, που περιγράφεται ως Ενιαίο Μοντέλο Ευρωπαϊκής Αγοράς Ηλεκτρισμού (Target Model & European Price Coupling – EPC) και θα αρχίσει να εφαρμόζεται από την 01-01-2015.
Στο Ενιαίο Μοντέλο Αγοράς, η δημοπράτηση συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας ανάμεσα σε οποιεσδήποτε χώρες της ΕΕ θα είναι ελεύθερη ενώ η διενέργεια των συναλλαγών θα γίνεται μέσω ενός Ευρωπαϊκού Χρηματιστηρίου Ενέργειας, με έδρα το Λουξεμβούργο. Στα πλαίσια του Ενιαίου Μοντέλου Αγοράς, τα Ευρωπαϊκά δίκτυα έχουν διαχωριστεί σε επτά περιφέρειες ηλεκτρικής ενέργειας (ζώνες) με την Ελλάδα να ανήκει στην περιφερειακή αγορά της Κεντρικής – Νότιας Ευρώπης (CSE), Διάγραμμα 5.
Προϋπόθεση για τη λειτουργία του μοντέλου αυτού, είναι η δραστηριοποίηση επενδυτών στο χώρο της προμήθειας (διανομή) που σήμερα μονοπωλείται από τη ΔΕΗ Α.Ε. Το Νοέμβριο του 2012, η ΡΑΕ κλήθηκε να εξειδικεύσει σε μια σειρά προτάσεις και μέτρα όλα όσα προβλέπεται στο επικαιροποιημένο μνημόνιο (Αύγουστος 2012) και αφορούν την προετοιμασία της αγοράς για την ένταξη στο Ενιαίο Μοντέλο Ευρωπαϊκής Αγοράς Ηλεκτρισμού.
Η έκθεση της ΡΑΕ είναι αποκαλυπτική. Σε ένα περιβάλλον κατάρρευσης της αγοράς, παραδέχεται ότι μόνο οι καθετοποιημένες επιχειρήσεις ηλεκτρισμού μπορούν να προσφέρουν το ενεργειακό προϊόν σε πραγματικά ανταγωνιστικές τιμές (sic) και αναγνωρίζει τον καθοριστικό ρόλο της ΔΕΗ Α.Ε. στη διατήρηση χαμηλής τιμής της ΗΕ λόγω του ενεργειακού μίγματος που χρησιμοποιεί (λιγνίτης και υδροηλεκτρικά).

Διάγραμμα 5: Ευρωπαϊκές περιφερειακές ζώνες αγορών ηλεκτρικής ενέργειας

Καθοριστικός παράγοντας στην αποτυχία του υφιστάμενου μοντέλου είναι το γεγονός ότι αν και η λειτουργία του mandatory pool έχει οδηγήσει σε αρκετά σημαντικές επενδύσεις στο στάδιο της ηλεκτροπαραγωγής, οι επενδυτές δεν έχουν κίνητρο να δραστηριοποιηθούν στην προμήθεια γιατί έχουν εξασφαλισμένα κέρδη από τον τρόπο που λειτουργεί η αγορά … Η ίδια η ΡΑΕ σημειώνει ότι μηχανισμοί (που η ίδια δημιούργησε) καθώς και το σύστημα των εγγυημένων τιμών και ο πλήρης ανορθολογισμός της αγοράς ΑΠΕ λειτουργούν αποτρεπτικά στη δραστηριοποίηση των ιδιωτών παραγωγών στην προμήθεια5.
Αναγνωρίζοντας ότι το σημερινό μοντέλο αγοράς έχει καταρρεύσει, η ΡΑΕ εισηγήθηκε την δημιουργία εικονικών (Virtual) καθετοποιημένων επιχειρήσεων ηλεκτρισμού που θα δραστηριοποιούνται στην παραγωγή και στην προμήθεια ΗΕ. Συνοπτικά, το σχέδιο αυτό προβλέπει τη απευθείας πώληση ενεργειακού μίγματος χαμηλού κόστους από τη ΔΕΗ σε ιδιώτες προμηθευτές. Αν και δε θίγει το ιδιοκτησιακό καθεστώς της ΔΕΗ Α.Ε., η ΡΑΕ τονίζει ότι το σχέδιο αναδιοργάνωσης της αγοράς που προτείνει δεν έρχεται σε αντίθεση με τα σχέδια της κυβέρνησης και της τρόικας για πώληση της ΔΕΗ Α.Ε.
Απάντηση στο ιδιοκτησιακό καθεστώς της ΔΕΗ έδωσε απευθείας η τρόικα που επέβαλε την απευθείας πώληση του 30% της εγκατεστημένης ισχύος των σταθμών παραγωγής της ΔΕΗ Α.Ε. Οι λεπτομέρειες θα καθοριστούν μετά από διαβούλευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέργειας, υπολογίζεται ωστόσο να πωληθούν 1400 MW λιγνιτικών, 500  MW υδροηλεκτρικών και 500  MW μονάδων ΦΑ. Πέρα από αυτό, η τρόικα επέβαλε και την πώληση του συστήματος μεταφοράς (ΑΔΜΗΕ Α.Ε.) σε ποσοστό που κυμαίνεται από 60 ως 100%.
Με βάση πρόσφατη ανάλυση της Goldman Sachs (Αύγουστος 2013), η αξία της ΔΕΗ, υπολογίζεται σε €2,3 δισ. Για την εξαγωγή του ποσού αυτού λαμβάνει υπόψη την αξία λειτουργικών δραστηριοτήτων (παραγωγή λιγνίτη, παραγωγή, μεταφορά, διανομή, προμήθεια) σε €7,71 δις και αφαιρεί €4,91 δις. ευρώ που αντιστοιχούν στο χρέος και € 488 εκ. για υποχρεώσεις για τα ασφαλιστικά ταμεία και έναντι της περιβαλλοντικής νομοθεσίας (ανάπλαση ορυχείων κλπ). Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι το τίμημα που θα καταβάλει ο δυνητικός αγοραστής είναι κυριολεκτικά ψίχουλα. Ακόμα και την περίοδο αυτής της βαθιάς ύφεσης οι μόνες σοβαρές επενδύσεις, έγιναν από κρατικά ελεγχόμενες επιχειρήσεις, Πίνακας 6. Η ΔΕΗ, την τριετία της κρίσης και της ύφεσης, επένδυσε €2,95 δις. Ο ΑΔΜΗΕ (ΔΕΗ-Μεταφορά ως το 2011) επένδυσε €253 εκ. Ο ΔΕΣΦΑ, θυγατρική του Ομίλου ΔΕΠΑ, που πουλήθηκε στην Αζέρικη SOCAR για €305 εκ., επένδυσε την ίδια περίοδο για την ανάπτυξη των αγωγών φ.α. 310 εκ.€. Ακόμα και σε συνθήκες βαθιάς ύφεσης, οι μόνες – πολυπόθητες – επενδύσεις προέρχονται από τον υπό εκποίηση δημόσιο τομέα.
Το μέγεθος της καταστροφικής λογιστικής των “οίκων αξιολόγησης” φαίνεται και από τα παρακάτω:
  • Μόνο η επένδυση της ΔΕΗ Α.Ε. στην κατασκευή της λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα 5 εντός της επόμενης πενταετίας, ανέρχεται στα €1,6 δις 6.
  • Στην ετήσια μελέτη της ICAP για τις πλέον κερδοφόρες επιχειρίσεις του 2013, η ΔΕΗ Α.Ε. παρά την ύφεση και τα προβλήματα της αγοράς ΗΕ έλαβε τη δεύτερη θέση με αύξηση κερδών προ φόρων ( EBITDA) +52,2%.

Οι συνέπειες από την πώληση αυτή, αν πραγματοποιηθεί, θα είναι καταστροφικές για την ελληνική οικονομία:

  • Η ΔΕΗ θα εκποιηθεί σε εξευτελιστική αξία.
  • Η ηλεκτρική ενέργεια παύει να τελεί υπό τον έλεγχο του κράτους, περνά στον έλεγχο των Ευρωπαϊκών Χρηματιστηρίων και μετατρέπεται από ανεκτίμητο κοινωνικό αγαθό σε απλό χρηματιστηριακό εμπόρευμα.
  • Οι προτεραιότητες ανάπτυξης των δικτύων σταματούν να εξυπηρετούν τους σκοπούς ενός εθνικού ενεργειακού σχεδιασμού, καθορίζονται πλέον από τις χρηματιστηριακές αγορές και προσανατολίζονται στη διευκόλυνση του διασυνοριακού εμπορίου.
  • Το Ευρωπαϊκό Ενιαίο Μοντέλο Αγοράς, πέρα από την απώλεια κάθε έννοιας εθνικής κυριαρχίας που συνεπάγεται, θα οδηγήσει στη σταδιακή σύγκλιση των τιμών ηλεκτρισμού. Σε μια οικονομία που παραπαίει η ΔΕΗ Α.Ε. παρά τις απανωτές αυξήσεις, εξακολουθεί να διαθέτει ενέργεια σε τιμές στο 60-70% του μέσου όρου στην ευρωζώνη, Διάγραμμα 6.
  • Τη στιγμή που πάνω από 500.000 νοικοκυριά έχουν μείνει χωρίς ρεύμα και ενεργοβόρες βιομηχανίες κλείνουν ή σκέφτονται να μετακομίσουν στο εξωτερικό, υπάρχει ορατός ο κίνδυνος διαμόρφωσης συνθηκών ενεργειακής πενίας. Η Ελλάδα μετατρέπεται σε υποανάπτυκτη χώρα.
Πίνακας 6: Επενδύσεις κρατικά ελεγχόμενων επιχειρήσεων στα χρόνια της ύφεσης
ΤΡΙΕΤΙΑ 2010-2012
(Σε εκ. €)
ΟΜΙΛΟΣ ΔΕΗ
ΟΜΙΛΟΣ ΔΕΠΑ
ΟΜΙΛΟΣ ΟΣΕ
ΣΥΝΟΛΑ
ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ
2.948
474,0
892,0
4.314,0
ΠΗΓΗ: ΕΤΗΣΙΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΜΙΛΩΝ

Διάγραμμα 6: μεταβολή τιμών ΗΕ στην Ελλάδα και την ευρωζώνη 2009-2012

6. Μερικές θέσεις για την ενέργεια

Στη σημερινή συγκυρία διαφαίνονται σοβαροί κίνδυνοι για τη δυνατότητα πρόσβασης των λαϊκών στρωμάτων στα ενεργειακά αγαθά καθώς και ο κίνδυνος διόγκωσης του κόστους ηλεκτροπαραγωγής σε βαθμό που όποια προσπάθεια οικονομικής ανάκαμψης θα σκοντάφτει στον ενεργειακό κόστος.
Σε ότι αφορά τη λειτουργία της αγοράς, η πώληση της ΔΕΗ θα σηματοδοτήσει τη διαλυτοποίηση του σκηνικού με την έννοια ότι οι υποδομές θα περάσουν στα χέρια υπερεθνικών ομίλων με κερδοσκοπικό χαρακτήρα ή και με αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα. Η εικόνα αυτή δεν είναι κάτι καινοφανές. Αρκεί κανείς να θυμηθεί ότι στις αρχές του 20ου αιώνα, υπήρχαν δεκάδες εταιρείες ηλεκτρισμού. Πριν τη ΔΕΗ, όμως, δεν υπήρχε ηλεκτρισμός στην Ελλάδα …
Θέλοντας να συμβάλουμε στη διαμόρφωση μιας στρατηγικής αντίστασης στα παραπάνω, οφείλουμε πρώτα να ξεκαθαρίσουμε μια σειρά θέματα που αφορούν αυτό το ενεργειακό αγαθό.
  1. Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ζωτικής σημασίας για τη σύγχρονη κοινωνία και αποτελεί ανεκτίμητο αγαθό για την ίδια την ανθρώπινη ζωή. Η μετατροπή του αυτού του κοινωνικού αγαθού σε εμπόρευμα, η συνακόλουθη κερδοσκοπία και η διαμορφούμενη ενεργειακή πενία πλατιών στρωμάτων του πληθυσμού, συνιστά έγκλημα κατά του λαού.
  2. Πρέπει να γίνει κατανοητό σε όλους ότι το αγαθό αυτό κοστίζει. Οι ενεργειακοί πόροι είναι περιορισμένοι και δεν είναι ανεξάντλητοι. Είναι ουτοπικό να διατείνεται κανείς ότι η διάθεση της ΗΕ μπορεί να γίνεται δωρεάν. Πρέπει να γίνεται στην τιμή κόστους, πλέον μιας πρόβλεψης για αναγκαίες επενδύσεις που θα βασίζονται στις μελλοντικές ανάγκες της κοινωνίας. Οι εταιρίες ΗΕ δεν πρέπει και δεν μπορεί να είναι κερδοσκοπικές επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να λειτουργούν με τρόπο ορθολογικό, διαφανή και απόλυτα ελεγχόμενο. Οι εταιρίες ΗΕ πρέπει να υπάγονται σε έναν κεντρικό ενεργειακό σχεδιασμό. Η λειτουργία τους είναι τόσο πολύπλοκη και πολυπαραμετρική που οποιοιδήποτε ισχυρισμοί περί “αυτοδιαχείρισης” ή “αυτόνομων ενεργειακών χώρων” κλπ είναι ουτοπικοί, εσφαλμένοι και αδυνατούν να εξασφαλίσουν ενεργειακή αυτάρκεια στο λαό.
  3. Το ενεργειακό αγαθό πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολύτιμος φυσικός πόρος και ως βασικός πυλώνας ανάπτυξης της οικονομίας της χώρας. Ως τέτοιο, απαιτεί απόλυτα ορθολογική μεταχείριση και πρέπει να καταναλώνεται με φειδώ. Η παραγωγή της ΗΕ πρέπει να σέβεται απόλυτα το περιβάλλον, την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και την ιστορία του κάθε τόπου.
  4. Το ενεργειακό αγαθό δεν μπορεί να αφήνεται έρμαιο της “ελεύθερης αγοράς”, η λειτουργία της οποίας προϋποθέτει διαρκή αύξηση της ζήτησης που οδηγεί στην κατασπατάληση ενέργειας, στην υλοποίηση μη βιώσιμων επενδύσεων και τελικά στην κερδοσκοπία. Το παράδειγμα της Ελλάδας είναι από τα πλέον αποκαλυπτικά σε όλο τον κόσμο. H παραγωγή ΗΕ με εγγυημένες τιμές από ΑΠΕ είναι μια μορφή ανακατανομής εισοδήματος υπέρ των πλουσίων: τη στιγμή που ο φτωχός δυσκολεύεται να πληρώσει το λογαριασμό του ρεύματος, ο εύπορος που έχει πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό επενδύει π.χ. σε μια ασήμαντη μονάδα 10kW Φ/Β και μετακυλύει το κόστος απόσβεσης της επένδυσής του στον υπερχρεωμένο φτωχό. Αυτό είναι ανήθικο, κοινωνικά άδικο και πρέπει να σταματήσει.
  5. Οι ΑΠΕ δεν είναι ούτε μπορούν να γίνουν ο βασικός πυλώνας ανάπτυξης και χάραξης ενεργειακής πολιτικής. Πολύ περισσότερο δε μπορούμε να μιλάμε για ηλεκτροπαραγωγή αποκλειστικά από ΑΠΕ, τουλάχιστον μέχρι να ανακαλυφθούν τεχνικά βιώσιμοι τρόποι αποθήκευσης της ΗΕ. Η στοχαστικότητα της παραγωγής του τις καθιστά αναξιόπιστες. Επιπλέον, επιβάλει την εγκατάσταση ευέλικτων συμβατικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής – τεχνολογικά τέτοιοι είναι μόνο οι σταθμοί ΦΑ – που αυξάνουν το κόστος για το κοινωνικό σύνολο και την ενεργειακή εξάρτηση της χώρας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στην ΕΕ η “πράσινη ανάπτυξη” ήταν ο πολιορκητικός κριός της απελευθέρωσης της αγοράς. Η χρήση των ΑΠΕ μπορεί και πρέπει να είναι μια βασική παράμετρος εξοικονόμησης ενέργειας – ιδιαίτερα σε χώρες σαν την Ελλάδα. Μόνο η ορθολογική χρήση των συμβατικών καυσίμων με αυστηρούς περιβαλλοντικούς και άλλους περιορισμούς σε συνδυασμό με τις ΑΠΕ μπορεί να εξασφαλίσει την ενεργειακή αυτάρκεια σε ένα λογικό κόστος.
  6. Στις παρούσες συνθήκες ιμπεριαλιστικής παγκοσμιοποίησης οποιαδήποτε πρόταση δήθεν διαχείρισης της ενεργειακής κρίσης που έρχεται είναι εξωπραγματική και πλαστή. Ειδικά για το χώρο της ενέργειας, ο ρόλος της ΕΕ είναι ξεκάθαρος και δεν μπορεί να αλλάξει. Η ΗΕ δεν μπορεί να αποτελέσει κοινωνικό αγαθό και δεν μπορεί να υπάρξει δημόσια ελεγχόμενη ηλεκτροπαραγωγή σε συνθήκες της ευρωπαϊκής ενοποίησης, ιδιαίτερα για μια χώρα όπως η Ελλάδα που είναι σε μεγάλο βαθμό ενεργειακά εξαρτημένη.
  7. Είναι δεδομένο ότι σε περίπτωση που ολοκληρωθεί η πώληση της ΔΕΗ, μόνο η επανεθνικοποίησή της θα μπορέσει να διαφυλάξει τα λαϊκά συμφέροντα και την ανάπτυξη της χώρας.
  8. Είναι δεδομένο, επίσης, ότι τα τιμολόγια ηλεκτρισμού πρέπει να παραμείνουν στον έλεγχο του κράτους, οι κάθε είδους πλάγιες επιδοτήσεις προς τους ιδιώτες πρέπει να σταματήσουν και ότι όλες οι συμβάσεις ΑΠΕ και οι εγγυημένες τιμές τους θα πρέπει να καταγγελθούν. Θα πρέπει να γίνει αυστηρός έλεγχος και συνακόλουθο “κούρεμα” των τραπεζικών δανείων που χρηματοδότησαν τη δημιουργία της φούσκας των ΑΠΕ. Έτσι σταδιακά θα επέλθει η επανακρατικοποίηση του συνόλου των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, μικρών και μεγάλων.
  9. Πρέπει να ακολουθηθούν πολιτικές απεξάρτησης της ηλεκτροπαραγωγής από το ΦΑ. Αυτή η χρήση του ΦΑ είναι ανορθολογική και σπάταλη: ο μέγιστος βαθμός απόδοσης ενός σύγχρονου αεριοστροβίλου δεν ξεπερνά το 50%. Στις απώλειες αυτές θα πρέπει να προστεθούν και οι απώλειες μεταφοράς της ΗΕ στο δίκτυο. Αντίθετα, η καύση ΦΑ για θέρμανση ή στα νοικοκυριά έχει βαθμό απόδοσης σχεδόν 100%.
  10. Η ηλεκτροδότηση της χώρας πρέπει να εξασφαλιστεί με την καύση λιγνίτη – ως βασικού “εθνικού” καυσίμου – πράγμα που σημαίνει ότι ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων λιγνιτικών μονάδων πρέπει να είναι πρωταρχικής σημασίας. Μια σύγχρονη λιγνιτική μονάδα μπορεί να έχει βαθμό απόδοσης άνω του 40% (σε αντίθεση με το 20-25% της πλειοψηφίας των σημερινών μονάδων ενώ η εκλυόμενη θερμότητα μπορεί να στηρίξει με θερμικό φορτίο τοπικές κοινωνίες ή ενεργοβόρες βιομηχανίες. Ο λιγνίτης ως καύσιμο υπάρχει σε μεγάλη αφθονία στη χώρα ενώ σημαντικότατα ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα υπάρχουν στην περιοχή της Ελασσόνας και της Δράμας. Εκτιμάται ότι τα αποθέματα αυτά μπορούν να ηλεκτροδοτούν τη χώρα για περισσότερο από 45 χρόνια, ακόμα και αν ο ρυθμός αύξησης της ζήτησης συνεχίζονταν με τα προ της κρίσης επίπεδα7.
  11. Συμπληρωματικά, εξασφαλίζοντας μεγάλη εξοικονόμηση ορυκτού καυσίμου πρέπει να αξιοποιηθούν οι ΑΠΕ όχι ως ένας μηχανισμός εξασφάλισης σίγουρου κέρδους αλλά ενταγμένες σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα αξιοποίησης του υδρολογικού δυναμικού (αντλιοταμίεση, υβριδική λειτουργία υδροηλεκτρικών και ΑΠΕ). Οι τεχνικές δυνατότητες είναι πλέον πραγματικές και τα οικονομικά οφέλη τεράστια.
  12. Βασική παράμετρος πρέπει να είναι η εξοικονόμηση ενέργειας μέσα από την υποχρεωτική εγκατάσταση κεντρικών ηλιακών συστημάτων σε κάθε νέα οικοδομή καθώς και με την υλοποίηση εφαρμογών μικροδικτύων, η ανάπτυξη των οποίων αναμένεται να γίνει εμπορικά εκμεταλλεύσιμη την επόμενη δεκαετία. Έτσι, οι ΑΠΕ μπορούν να εισαχθούν σε μεγάλο βαθμό στον αστικό ιστό (Φ/Β στοιχεία ενσωματωμένα στα δομικά στοιχεία κτιρίων, στις οροφές εγκαταλειμμένων εγκαταστάσεων κλπ). Με εφαρμογές μικροστροβίλων (ισχύος μερικών watt) μπορεί να γίνει εξοικονόμηση ενέργειας στο κάθε νοικοκυριό. Πρέπει να δοθούν κίνητρα στους πολίτες για την ενσωμάτωση τέτοιων διατάξεων τα οποία θα μπορούσαν να είναι φοροαπαλλαγές και η εφαρμογή της αρχής του συμψηφισμού: μείωση ή και απαλλαγή από το κόστος ρεύματος σε αντάλλαγμα για την έγχυση ενέργειας στο επίπεδο της χαμηλής τάσεως.
  13. Η εγκατάσταση Φ/Β σε αρόσιμη γη πρέπει να απαγορευθεί. Αντίθετα, μπορεί και πρέπει να ενταθεί η ένταξη Φ/Β σε πολύ μικρά νησιά του Αιγαίου τα οποία, τους θερινούς μήνες, μπορούν να εξασφαλίσουν ως και απόλυτη ενεργειακή κάλυψη.
  14. Η αιολική ενέργεια μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί με την ανάπτυξη υποθαλάσσιων διασυνδέσεων σε επιλεγμένες βραχονησίδες, όπου η αισθητική και περιβαλλοντική όχληση είναι μικρότερη. Ο συντελεστής χρησιμοποίησης (capacity factor) των θαλάσσιων Α/Π ξεπερνά το 40% (σε σύγκριση με το <30 7=»» lang=»en-US» span=»»>MW ανά πύργο, σε σύγκριση με τα 3,0 ΜW σε εφαρμογές στη στεριά, ενώ η τεχνολογία τους εξελίσσεται διαρκώς. Με λιγότερους πύργους μπορεί να επιτευχθεί καλύτερο αποτέλεσμα με μικρότερη όχληση.

Τέλος, πρέπει να διερευνηθεί η συμμετοχή της Ελλάδας στους μηχανισμούς εμπορίας αερίων ρύπων. Χωρίς να αμφισβητεί κανείς την κλιματική αλλαγή, είναι ένα ζητούμενο κατά πόσο αυτή μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην χρήση του άνθρακα στην ηλεκτροπαραγωγή 8. Παρόλα αυτά, οι μηχανισμοί αγοράς που έχουν δημιουργηθεί απλά μετατοπίζουν το πρόβλημα στις χώρες της περιφέρειας τη στιγμή που οι ενεργειακοί κολοσσοί που εμπορεύονται τα πράσινα πιστοποιητικά συμβάλλουν όσο κανένας άλλος στην υπερθέρμανση του πλανήτη (π.χ. Shell).

Προϋπόθεση για τα παραπάνω, είναι η ύπαρξη κοινωνικών κινημάτων προάσπισης και ανάδειξης των δημόσιων αγαθών που δεν μπορεί και δεν πρέπει να περιορίζονται στα πλαίσια της ριζοσπαστικής αριστεράς. Οι οργανωμένες δυνάμεις της αριστεράς όχι μόνο δε φτάνουν για το μέγεθος και τη σπουδαιότητα του επίδικου αλλά δυστυχώς δε μπορούν να θέσουν απλά ερωτήματα στον ελληνικό λαό, όπως “ τι σημαίνει Δημόσιο Κοινωνικό Αγαθό και σε τι διαφέρει από ένα απλό εμπόρευμα ή μια υπηρεσία επ’ αμοιβή”. Η προάσπιση του δημόσιου αγαθού της ενέργειας – και όχι της ΔΕΗ με την έννοια μιας κρατικής εταιρίας – πρέπει να γίνει υπόθεση όλου του λαού.

Τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα με τη διάλυση του συνδικαλιστικού κινήματος που καθιστά αμφίβολη την όποια προσπάθεια αντίδρασης στο εσωτερικό της ΔΕΗ Α.Ε. Αξίζει να αναφερθεί η αδράνεια της ΓΕΝΟΠ στις επερχόμενες αλλαγές, αποτέλεσμα του χρόνιου συντεχνιασμού, της ώσμωσής της με τις εκάστοτε διοικήσεις και της απονομιμοποίησής της στα μάτια της κοινωνίας. Τα οικονομικά σκάνδαλα που αφορούσαν χρηματοδότηση δραστηριοτήτων της ΓΕΝΟΠ από την ίδια τη ΔΕΗ Α.Ε. – χρήματα το ύψος των οποίων και το που πραγματικά διατέθηκαν κανείς δεν ξέρει το ξέρει – έχουν αναστείλει κάθε δραστηριότητα της ομοσπονδίας.
Η κατάσταση αυτή, βέβαια, διευκολύνει παρατάξεις που έμμεσα έχουν αποδεχθεί την ιδιωτικοποίηση σαν μια πραγματικότητα (ΔΑΚΕ και επίσημη ΠΑΣΚ). Η στάση της ΕΑΜΕ (Φωτόπουλος) δεν είναι ούτε ενιαία ούτε σταθερή. Αν και διακηρυκτικά τάσσεται υπέρ κινητοποιήσεων, δεν φαίνεται να έχει δύναμη να κινητοποιήσει κόσμο ενώ στελέχη της εξακολουθούν να ωσμώνονται με το επίσημο ΠΑΣΟΚ – δέσμια συντεχνιακών ή άλλων προσωπικών συμφερόντων. Οι δυνάμεις της αριστεράς, μικρές και διασπασμένες χωρίς ουσιαστική παρέμβαση στους πραγματικά μαζικούς χώρους της εταιρίας που είναι οι ενώσεις των τεχνικών και τα ορυχεία.
Τα αποτελέσματα των εκλογών εκπροσώπου εργαζομένων (Απρίλιος 2013) στις τρεις θυγατρικές του Ομίλου ΔΕΗ Α.Ε. είναι ενδεικτικά:
ΔΕΗ
ΑΔΜΗΕ
ΔΕΔΔΗΕ
Σύνολο
ΔΑΚΕ
2161
409
1332
3902
36.36%
ΕΑΜΕ
(Φωτόπουλος)
1461
315
818
2594
24.17%
ΠΑΣΚΕ
1349
1349
12.57%
ΠΑΜΕ
744
292
880
1916
17.85%
Αγ. Ενότητα
(ΣΥΡΙΖΑ / ΑΝΤΑΡΣΥΑ)
499
143
328
970
9.04%
Η χρόνια κακοδιαχείριση της ΔΕΗ – που περνούσε μέσα και από την ανοχή και στήριξη της ΓΕΝΟΠ – έχουν φθείρει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της στην κοινωνία. Στην ίδια την εταιρία έχει δημιουργήσει μια υδροκέφαλη, αδιαφανή και ανορθολογική λειτουργία (ενδεικτικά, το 40% των εργαζομένων έχουν κάποιο βαθμό ιεραρχίας που τους διαφοροποιεί από τους υπόλοιπους εργαζομένους. Στους μηχανικούς το ποσοστό αυτό φτάνει μέχρι και το 60%) ! Αυτό συνοδεύεται από αντίστοιχα οικονομικά επιδόματα, δημιουργεί στεγανά, διευθύνσεις που αλληλοκαλύπτονται κλπ κλπ. Όχι μόνο αυξάνει το λειτουργικό κόστος αλλά συμβάλλει στην αδιαφάνεια, τη δυσλειτουργία και στην αδράνεια όλου του μηχανισμού.
Η συντεχνειακή πολυδιάσπαση αποτυπώνεται και στον τρόπο λειτουργίας των πρωτοβάθμιων σωματείων: μόνο στο χώρο του ΑΔΜΗΕ Α.Ε. – που είναι πρώτος στη λίστα αποκρατικοποίησης – σε σύνολο ~1400 εργαζομένων δραστηριοποιούνται 21 πρωτοβάθμια σωματεία. Ο παραμικρός συντονισμός και η ανάληψη δράσης είναι πρακτικά αδύνατη …
Παρόλα αυτά, η ευρωπαϊκή εμπειρία καταγράφει συνεχείς εξελίξεις υπέρ του δημόσιου και κοινωνικού χαρακτήρα των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας. Οι πρωτοβουλίες αυτές για την ώρα περιορίζονται στο χώρο της ύδρευσης και αποχέτευσης και αφορούν τη διοργάνωση άτυπων «κοινωνικών διαβουλεύσεων» κατά μιας συγκεκριμένης ιδιωτικοποίησης (π.χ. consulta social» κατά της ιδιωτικοποίησης του νερού στη Μαδρίτη), τη διεξαγωγή επίσημων δημοψηφισμάτων με δεσμευτικό αποτέλεσμα για τις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις (π.χ. Ιταλία, Γερμανία) μέχρι και την ανάκτηση από το δημόσιο επιχειρήσεων και υποδομών που είχαν παραχωρηθεί σε ιδιώτες (Γαλλία, Γερμανία).
Η παρέμβαση της Αριστεράς πρέπει να ακολουθήσει αυτή την τακτική – του ανοίγματος στην πραγματική κοινωνία και της διαμόρφωσης μιας αντίστοιχης κοινωνικής συνείδησης για τα λαϊκά αγαθά και δικαιώματα.
Χωρίς τη διαμόρφωση μιας τέτοιας συνείδησης, εργατικίστικες τακτικές και οραματισμοί συμβουλίων εργαζομένων που θα πάρουν τις τύχες στα χέρια τους κλπ είναι ουτοπικές. Η εμπειρία από τα κοινωνικά συμβόλαια των περασμένων δεκαετιών που εξέθρεψαν μια κακώς νοούμενη δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία – ο χώρος της ΔΕΗ ήταν από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα – είναι ακόμα νωπή.
Αντίθετα, η Αριστερά πρέπει να πρωτοστατήσει στην οργανωτική ανασυγκρότηση του συνδικαλισμού στο χώρο της ΗΕ με τη δημιουργία πρωτοβάθμιων σωματείων ανά χώρο ή και κλάδο δουλειάς και όχι ανά ειδικότητα. Ενιαία Σωματεία στα οποία θα μετέχουν και το διοικητικό προσωπικό και οι τεχνικοί και οι μηχανικοί, που θα έχουν ένα μέσο μέγεθος που θα διευκολύνει τις μαζικές διαδικασίες, που θα είναι συγκεντρωμένα τοπικά και όχι διάσπαρτα σε όλη την επικράτεια.
Το βήμα αυτό, αν και δύσκολο είναι πραγματικά αναγκαίο. Ίσως η παρούσα κρίση, και η de jure διάσπαση της ΔΕΗ να είναι και μια ευκαιρία για την ανασυγκρότηση του συνδικαλιστικού κινήματος.
1 Π.χ. Flash Economics: “The cost of energy will be a strategic variable in international competition”, January 2013
3 Κώδικας Διαχείρισης Συστήματος Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΦΕΚ Β΄ 103/31.01.2012)
Κώδικας Συναλλαγών Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΦΕΚ Β΄ 104/31.01.2012)
5 Ολόκληρη η μελέτη είναι διαθέσιμη στο σύνδεσμο:
8 Μια πολύ ενδιαφέρουσα και τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία είναι η τοποθέτηση του καθ. ΕΜΠ Δ. Κουτσογιάννη στην Ημερίδα του Ιδρύματος Ευγενίδου “Το κλίμα της γης αλλάζει ή το αλλάζουμε;”, Νοέμβριος 2011, διαθέσιμη στο:

Written by dds2

Νοέμβριος 29, 2013 at 7:56 μμ

δούρειος ίππος (;;;) που διαφημίζεται από το ΣΚΑΪ για α/π και α/γ

leave a comment »

δείτε: http://www.skai.gr/player/TV/?mmid=239061

περισσότερα για το κατ΄ ουσίαν μέγα σκάνδαλο των α/π, των α/γ, των φ/β και εν γένει των ΑΠΕ:

ΕΠΠΠΟ ΚΥΜΗΣ:

αιολικά πάρκαανεμογεννήτριες,  απεενέργεια,  φωτοβολταϊκα,

ΣΔΑΠΠΕ ΚΥΜΗΣ:

αιολικά πάρκα, ανεμογεννήτριες, απε, ενέργεια,  μακροχρόνιος ενεργειακός σχεδιασμός

Η βρώμικη ενέργεια (κατά την Greenpeace)

leave a comment »

Η Greenpeace είναι πάντοτε υπερβολική και μονοδιάστατη. Στην δουλειά της που δημοσιεύται πιο κάτω βρίσκεται η μία (πολύ σημαντική βεβαίως) πλευρά του νομίσματος. Πάρα ταύτα, το δημοσιεύω, γιατί συνολικά έχει σημαντικότατες πληροφορίες. Και για να θεμελιώσω, λίγο μόνο, τις ενστάσεις μου, λέω πως αρκεί λίγο μόνο γαϊδουράγκαθο να χρησιμοποιούσε η ΔΕΗ και όλα θα γίνονταν καλύτερα…

http://www.greenpeace.org/greece/vromiki-energeia-dei/…rticle2

Written by dds2

Φεβρουαρίου 1, 2013 at 5:23 μμ

οι νέες τεχνολογίες για την άντληση πετρελαίου και ένα άρθρο για τα ελληνικά πετρέλαια (πακτωλός ή αερολογία;)

leave a comment »

Σχιστέλαιο: σωτηρία ή κατάρα;

Ξεζουμίζοντας τη Γη σαν πορτοκάλι, παίρνουμε τους ποθητούς ενεργειακούς χυμούς. Το καυτό ερώτημα όμως είναι τι θα απογίνει η «φλούδα»
ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  27/10/2012
πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑ ( http://www.tovima.gr/science/article/?aid=481360&wordsinarticle=%CF%83%CF%87%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B1%CE%B9%CE%BF )
(φωτογραφιες και γραφήματα στον ιστότοπο κανονικής δημοσίευσης)
Ο χειμώνας έρχεται και στον ελληνικό μικρόκοσμό μας «καιγόμαστε» για το αν θα μας φτάσουν τα ευρώ για να ζεσταθούμε. Στον ευρύτερο όμως κόσμο του πλανήτη μας το ερώτημα είναι αν θα υπάρχει αρκετό πετρέλαιο στην περίπτωση σύρραξης με το Ιράν και κλεισίματος του Κόλπου. Επίσης, από την αρχή του αιώνα, οικολόγοι και γεωλόγοι προειδοποιούσαν για το ενδεχόμενο να «στραγγίξουμε» τα αποθέματα πετρελαίου του πλανήτη ως το 2020. Αλλά, εδώ και πέντε χρόνια, μια νέα τεχνολογία εξαγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου κατευθείαν από τους σχιστόλιθους υπόσχεται υπερεπάρκεια καυσίμων και ανατρέπει τον γεωστρατηγικό χάρτη των «χωρών ζωτικού ενδιαφέροντος». Η τεχνολογία αυτή όμως απειλεί με μόλυνση τον υδροφόρο ορίζοντα και, ενδεχομένως, με καταστρεπτικούς σεισμούς. Είμαστε μπροστά σε παράταση της οικονομίας του πετρελαίου – έστω του σχιστελαίου – για έναν ακόμη αιώνα ή όχι;Από το 1974 ως το 2005, μετράει κάποιος εννέα τουλάχιστον κινηματογραφικές ταινίες που φέρουν τον αγγλικό τίτλο «Promised Land» (Γη της Επαγγελίας). Η θεματολογία τους ποικίλλει, από κλασικό γουέστερν ή αντιρατσιστικό έπος ως αντισημιτική αντιπροπαγάνδα, τραγωδία εμπορίας λευκής σαρκός… ως και το «έπος της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ». Καμία τους όμως δεν διέγειρε τα ανακλαστικά της πλουτοκρατίας των ΗΠΑ με τον τρόπο που τα διεγείρει η ταινία «Γη της Επαγγελίας – Ποια είναι η τιμή σου;», που δεν έχει ακόμα καν προβληθεί – αναμένεται στα τέλη Δεκεμβρίου 2012. Το γιατί το διαβάζουμε συμπυκνωμένο στην ακόλουθη παράγραφο, που αναρτήθηκε στο υπερσυντηρητικό ιστολόγιο The Foundry (βλ. http://blog.heritage.org/2012/09/28/matt-damons-anti-fracking-movie-financed-by-oil-rich-arab-nation/):
«Οι δημιουργοί του Γη της Επαγγελίας έχουν καταβάλει παράλογα άοκνες προσπάθειες να δαιμονοποιήσουν τις εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου (…). Καθόσον τα πρόσφατα στοιχεία έχουν αποδείξει τη σχετική περιβαλλοντική ορθότητα της υδρορωγμάτωσης – μια τεχνική για την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου από σχιστόλιθους – το σενάριο της Γης της Επαγγελίας τροποποιήθηκε ώστε να παρουσιάσει τους καταστροφολόγους οικολόγους ως υποχείρια πετρελαϊκών εταιρειών που προσπαθούν να δυσφημίσουν τις όποιες κατανοητές ανησυχίες για τη σύνθλιψη». Και το ενήμερο ιστολόγιο καταλήγει με την πολυσήμαντη πληροφορία ότι κύριος χρηματοδότης της ταινίας του αριστερού σεναριογράφου και πρωταγωνιστή Ματ Ντέιμον (Matt Damon) είναι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που τα συμφέροντά της θίγονται βαρύτατα από την ανατροπή που επιφέρει στην αγορά υδρογονανθράκων η εκμετάλλευση των σχιστολιθικών κοιτασμάτων των ΗΠΑ.
Πολιτικά, η προεκλογική περίοδος πυροδοτεί έναν πραγματικό επικοινωνιακό πόλεμο στις ΗΠΑ, καθώς ο Δημοκρατικός πρόεδρος Ομπάμα είναι υπέρ των περιορισμών στην υδρορωγμάτωση, ενώ ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών Μιτ Ρόμνεϊ είναι υπέρ της πάση θυσία εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων. Κύριος εκφραστής των ανησυχιών των πρώτων υπήρξε το ντοκυμαντέρ Gasland (βλ. www.youtube.com/watch?v=DsBb_xmlKt4), ενώ των δεύτερων το αντιντοκυμαντέρ που χρηματοδότησαν οι πετρελαϊκές εταιρείες, Truthland (βλ. www.truthlandmovie.com/watch-movie). Αλλά για όλα αυτά έγραψαν ήδη «Τα Νέα», στη σελ. 35 του φύλλου της 11ης Οκτωβρίου 2012. Εμείς θα διερευνήσουμε τις τεχνολογικές καταβολές και τις γεωστρατηγικές προοπτικές του θέματος.
Πριν από το «λάδι που αναβλύζει»…
Η γενιά μου μεγάλωσε με την αντίληψη που της έδιναν τα σχολικά βιβλία, ότι από τις «αιώνιες φωτιές» που λάτρευαν στην Περσία οι οπαδοί του Ζωροάστρη φτάσαμε στο πετρέλαιο που αναβλύζει άφθονο στις έρημους των Αράβων. Κάποιοι, λιγότεροι, μαθαίναμε ότι την τεχνολογία αξιοποίησης των υδρογονανθράκων ανέπτυξαν κατά τον Ηρόδοτο πρώτοι οι Βαβυλώνιοι – που εδώ και 4.000 χρόνια επάλειψαν με άσφαλτο τα τείχη της Βαβυλώνας – , ενώ την τεχνολογία εξόρυξης ανέπτυξαν πρώτοι οι Κινέζοι, που το 347 μ. Χ. έβγαζαν πετρέλαιο με γεωτρύπανα από μπαμπού. Ακόμη λιγότεροι, όμως, έμαθαν ότι η πρώτη ρυθμιστική νομοθεσία που κατοχύρωνε μεθοδολογία εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων ήταν ο Νόμος 330 του Βρετανικού Βασιλικού Στέμματος, του 1694. Μόνο που ο νόμος αυτός δεν μιλούσε για άντληση αργού πετρελαίου, αλλά για… μούργα σχιστόλιθων, από την οποία έβγαζαν κηροζίνη.
Η απάντηση σε αυτόν τον μακραίωνο δαίδαλο, που κατέληξε στο να γίνει ο 20ός αιώνας ο «αιώνας του πετρελαίου», κρύβεται στον ορισμό του πετρελαίου: όπως λέει και η άψογη ονοματοδοσία της ελληνικής γλώσσας, το πετρ – έλαιο είναι λάδι που βγαίνει από τις πέτρες. Προέρχεται από την καταβύθιση, παγίδευση και αποσύνθεση υπό θερμοκρασία και πίεση έμβιων οργανισμών (φυτικών και ζωικών) μέσα στο υπέδαφος. Και, όπως μάθαμε μόλις στις 19 Οκτωβρίου 2012, από τη δημοσίευση της εργασίας «Lethally Hot Temperatures During the Early Triassic Greenhouse» στο περιοδικό «Science», όλα ξεκίνησαν την εποχή που οι πρώτοι δεινόσαυροι άρχισαν να περπατούν στη Γη: Πριν από 252 εκατομμύρια χρόνια είχε μόλις τελειώσει η Πέρμια Περίοδος, όπου η αλυσιδωτή έκρηξη ηφαιστείων στη Σιβηρία αφάνισε το 80% ως 90% των έμβιων ειδών, και ήλθε η Τριάσια Περίοδος με… ανυπόφορο καύσωνα. Επί τρία εκατομμύρια χρόνια η μέση θερμοκρασία του πλανήτη ανερχόταν διαρκώς, φθάνοντας τους 60 βαθμούς Κελσίου στη στεριά και τους 40 βαθμούς στα νερά. Με την ατμόσφαιρα γεμάτη διοξείδιο του άνθρακα και τα νερά χωρίς οξυγόνο, το αποτέλεσμα ήταν να γεμίσουν θάλασσες και λίμνες με πτώματα. Οταν κάποτε αυτή η «σούπα» σταμάτησε να βράζει, πριν από 249 εκατομμύρια χρόνια, τα φυλακισμένα στη λάσπη των βυθών κουφάρια άρχισαν να συμπιέζονται από τα στερεοποιούμενα ιζήματα και να μεταβάλλονται στους πολύτιμους σήμερα για εμάς υδρογονάνθρακες.
Συνηθέστερα, οι υδρογονάνθρακες αυτοί παραμένουν σφιχταγκαλιασμένοι με τα χώματα και τα πετρώματα που τους περιβάλλουν. Ετσι, τους βρίσκει κάποιος σε μορφή ασφαλτικής άμμου (tar sand) ή σε μορφή ιζηματογενών σχιστόλιθων με περιεκτικότητα ως και 50% οργανικές ύλες (oil shale), κυρίως σε περιοχές όπου είχαν καταπλακωθεί λίμνες. Η άλλη μορφή του πετρελαίου – η πιο σπάνια – είναι αυτή που έγινε ευρύτατα γνωστή τον τελευταίο αιώνα: σε περιπτώσεις όπου τα πετρώματα σχηματίζουν θυλάκους, το πετρέλαιο παραμένει ρευστό και μπορεί να αντληθεί με ευκολία, κατόπιν γεωτρήσεως. Αυτό είναι το περίφημο «συμβατικό πετρέλαιο» (conventional oil) των πετρελαιοπηγών, για το οποίο έγιναν και γίνονται οι περισσότεροι πόλεμοι στον πλανήτη εδώ και ενάμιση αιώνα. Το άλλο, το παγιδευμένο μέσα σε χώματα και σχιστόλιθους πετρέλαιο, ονομάζεται «μη συμβατικό» (unconventional oil) και είχε ως πρόσφατα παραγνωριστεί λόγω της δυσκολίας και του υψηλού κόστους διαχωρισμού του. Η τεχνογνωσία όμως εκμετάλλευσής του υπήρχε και… περίμενε.

Ανάγκα και λίθοι θλίβονται
Τα γνωστά κοιτάσματα πετρελαίου στη Γη, στο μέσον εκείνα του φυσικού αερίου και, κάτω, τα προς εκμετάλλευση κοιτάσματα σχιστελαίου. Αν τα συναθροίσει κάποιος σε ενιαίο χάρτη, σχεδόν καμία χώρα δεν μένει «αλάδωτη»– (Πηγή: MDS ENERGY DEVELOPMENT)Στην τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα, οι πάντες μιλούσαν με αισιοδοξία για την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και τη διαφανή δημοκρατία που θα ερχόταν με όχημα το Διαδίκτυο. Λίγοι μόνον ορυκτολόγοι και γεωλόγοι μιλούσαν με ανησυχία για το επερχόμενο τέλος της εποχής του πετρελαίου (το αγγλιστί Peak Oil). Αναζητούσαν με αγωνία τη χρονολογία όπου η διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση για ενέργεια θα άρχιζε να βρίσκει τις πετρελαιοπηγές… άδειες. Θα ήταν το 2060, το 2030… ή το 2020;
Την εντεινόμενη φημολογία συνέλαβαν οι οικολόγοι, οι οποίοι άρχισαν να πιέζουν για εναλλακτικές μορφές ενέργειας και για επενδύσεις στην κατεύθυνση μιας «οικονομίας του υδρογόνου». Οι πολυεθνικές εταιρείες των πετρελαίων έσπευσαν να καθησυχάσουν τους φόβους αυτών των «ιδεαλιστών», εμφανιζόμενες να επενδύουν στην έρευνα για το υδρογόνο, για υβριδικά αυτοκίνητα, για αποδοτικότερες ανεμογεννήτριες ή για βελτιωμένα φωτοκύτταρα. Ομως, τη «ρεαλιστικά άμεση» απάντηση έδωσαν οι πόλεμοι: ο σφετερισμός των πετρελαίων του Ιράκ πρώτα και της Λιβύης σε δεύτερη φάση, μαζί με την ολοκλήρωση της αποσταθεροποίησης των καθεστώτων σε όλη την αλυσίδα του «νέου πετρελαίου της Μεσογείου», από Τυνησία, Αλγερία, Αίγυπτο, ως τη Συρία – μη ξεχνώντας την απόληξη της αλυσίδας στην Κύπρο και την Ελλάδα…
Επειδή όμως το χαρακτηριστικό των επιτυχημένων είναι ο μακρόπνοος σχεδιασμός, η εταιρεία που «πρωταγωνίστησε» στο Ιράκ, η Halliburton, προνόησε έγκαιρα και για τη μετά το «παράκτιο πετρέλαιο» εποχή: αγόρασε την από το 1947 πατέντα εξόρυξης πετρελαίου μέσω υδρορωγμάτωσης σχιστόλιθων και, το 2005 επί προεδρίας Μπους, το πρώην αφεντικό της και τότε αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Ντικ Τσέινι κατόρθωσε να περάσει στη νομοθεσία Ενεργειακής Πολιτικής μία εξαίρεση στον νόμο προστασίας των υδάτινων αποθεμάτων, που επέτρεπε στις εταιρείες εξόρυξης υδρογονανθράκων να διοχετεύουν ανεξέλεγκτα υγρά στο υπέδαφος. Το γιατί έχει να κάνει με την τεχνολογία απελευθέρωσης των υδρογονανθράκων από τα χωμάτινα ή πέτρινα δεσμά τους. Εκτοτε, σχεδόν δύο εκατομμύρια γεωτρήσεις εξόρυξης έχουν ανοίξει στις αγροτικές περιοχές των ΗΠΑ, υπό το καθεστώς υπενοικίασης χρήσης του υπεδάφους τους. Το θετικό για τους αγρότες ήταν ότι έγιναν «εισοδηματίες από το τίποτε», λαμβάνοντας περίπου 12,5% των κερδών από κάθε γεώτρηση μηνιαίως. Το αρνητικό ήταν ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, το νερό που έπιναν δηλητηριάστηκε από τις προσμείξεις με τα υγρά της ρωγμάτωσης των πετρωμάτων. Το οφθαλμοφανές αυτών των περιπτώσεων ήταν ότι το νερό της βρύσης γινόταν «υγρόν πυρ» ή ότι τα ζώα που έπιναν από αυτό έχαναν το τρίχωμά τους. Το ακόμα υπό διερεύνηση είναι το τι θα προκύψει μελλοντικά για την υγεία των ίδιων των αγροτών.

Οι τεχνολογίες απομύζησης
Το πετρέλαιο των σχιστόλιθων εξάγεται από αυτούς μέσω πυρόλυσης, υδρογόνωσης ή και θερμικής διάλυσής τους. Παραδοσιακά, η πυρόλυση των βράχων γινόταν σε κάμινο, που βρισκόταν είτε στην επιφάνεια του εδάφους ή μέσα στο ίδιο το πέτρωμα. Αλλά, από το 2008 και μετά, μπήκαν σε εφαρμογή νέες μέθοδοι, που επιτρέπουν τη διάλυση των πετρωμάτων στα βάθη όπου βρίσκονται και την κατευθείαν άντληση πετρελαίου από την κηροζίνη που εμπεριέχουν. Συνοπτικά, η διεργασία αυτή έχει ως εξής:
Στην επιφάνεια του εδάφους κάτω από το οποίο βρίσκεται το εντοπισμένο σχιστολιθικό κοίτασμα η πετρελαϊκή επιχείρηση «γαζώνει» το χώμα με γεωτρήσεις ανά ενάμισι μέτρο. Μέσω των γεωτρήσεων φθάνει στο στρώμα των σχιστόλιθων (που συνήθως βρίσκεται στα 1.500 με 4.000 μέτρα – πολύ βαθύτερα από τον υδροφόρο ορίζοντα). Οι γεωτρήσεις μπορεί να είναι κατακόρυφες, αλλά για λόγους μεγαλύτερης απόδοσης μπορεί και να κάμπτονται όταν φθάσουν στο στρώμα των σχιστόλιθων, διανοίγοντας οριζόντιο κανάλι μήκους ως και ενάμισι χιλιομέτρου. Στα κανάλια της γεώτρησης εισάγονται ατσάλινες σωληνώσεις και εγχέεται τσιμέντο που τις θωρακίζει περιμετρικά. Επειτα πυροδοτούνται μικρές κάψουλες που προκαλούν διατρήσεις στο τσιμεντένιο περίβλημα του καναλιού. Από τα ανοίγματα αυτά και αντίστοιχες οπές στους σωλήνες διοχετεύεται υπό υψηλή θερμοκρασία και πίεση νερό – ανάμεικτο με άμμο, κεραμικά κονιάματα, αμμωνία και ένα πλήθος διαλυτικών υγρών – με ρυθμό παροχέτευσης 16 τόνων ανά λεπτό, που δημιουργεί ρωγμές και θρυμματίζει τις στρώσεις των στερεοποιημένων οργανικών υλών. Επίσης, εκπεμπόμενα ραδιοκύματα δημιουργούν έναν «φούρνο μικροκυμάτων» που θερμαίνει τα βράχια ως τους 300°C σε ακτίνα 30 μέτρων γύρω από τον αγωγό. Η φάση αυτή της υδραυλικής και θερμικής ρωγμάτωσης και ρευστοποίησης των βράχων (γνωστή πλέον διεθνώς με τον λαϊκό αγγλικό όρο fracking) διαρκεί από οκτώ μήνες ως τέσσερα χρόνια ανά πετρελαιοπηγή. Για την παρακολούθηση του «ψησίματος» των σχιστόλιθων έχουν αναπτυχθεί αισθητήρες ανίχνευσης μικροσεισμών (όπως αυτοί του GeoRes Downhole System, βλ. www.geospace.com/pdfs/engineering_downhole.pdf), που επίσης καθοδεύονται ως το κοίτασμα μέσω γεώτρησης.
Στην επόμενη φάση, το «ζουμί» της λιωμένης κηροζίνης αντλείται στην επιφάνεια και διασπάται σε πετρέλαιο ή φυσικό αέριο (μέσω πυρόλυσης), ενώ το νερό που χρησιμοποιήθηκε ανακυκλώνεται. Η θερμοκρασία στην οποία η κηροζίνη αποσυντίθεται σε χρησιμοποιήσιμους υδρογονάνθρακες ποικίλλει από τους 300 ως τους 520°C. Στην περίπτωση που εξαχθεί πετρέλαιο, το σχιστέλαιο αυτό είναι πιο σκουρόχρωμο, έχει μικρότερη ρευστότητα από το γνωστό «συμβατικό πετρέλαιο» και χρειάζεται συνήθως περαιτέρω αναβάθμιση για να φτάσει στα διυλιστήρια και να προωθηθεί στο εμπόριο ως πετρέλαιο κίνησης ή βενζίνη.
Η αλλαγή του ενεργειακού χάρτη

Γράφημα αναπαράστασης της υδραυλικής ρωγμάτωσης των σχιστολίθων.
Η νεότευκτη τεχνολογία αξιοποίησης των «ξεχασμένων» αυτών αποθεμάτων υδρογονανθράκων στους σχιστόλιθους έχει γεμίσει με ελπίδες «ενεργειακής ανεξαρτησίας» τουλάχιστον τους δύο μεγαλύτερους καταναλωτές καυσίμων της Γης, τις ΗΠΑ και την Κίνα, καθώς και οι δύο έχουν τεράστια τέτοια κοιτάσματα. Αλλά και οι «φτωχοδιάβολοι» του πλανήτη τρίβουν τα χέρια τους, όπως η Αργεντινή, η Ιορδανία, η Ιρλανδία, το Μαρόκο και η Πολωνία, που βλέπουν προοπτικά να μεταβάλλονται από καθαρούς εισαγωγείς σε εξαγωγείς υδρογονανθράκων. Το Ισραήλ, μάλιστα, ξέχωρα από το κοίτασμα συμβατικού πετρελαίου που βρήκε στα νερά του, εκτιμά τώρα ότι διαθέτει και απόθεμα 250 εκατομμυρίων βαρελιών σχιστελαίου. Συγκριτικά, τα νυν γνωστά αποθέματα πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας είναι 260 εκατομμύρια βαρέλια!
Το κύμα ενθουσιασμού που έχει ξεσηκωθεί τα τελευταία πέντε χρόνια εκφράστηκε με τον πιο επίσημο τρόπο από τη δημοσιευθείσα τον Ιούνιο του 2012 μελέτη του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, υπό τον τίτλο «Πετρέλαιο – Η επόμενη επανάσταση» (βλ. http://belfercenter.ksg.harvard.edu/files/Oil – The Next Revolution h h  www.worldenergyoutlook.org/media/weowebsite/2012/goldenrules/WEO2012_GoldenRulesReport.pdf), όπως και την αντίστοιχη μελέτη του ερευνητικού κέντρου JRC της Ευρωπαϊκής Ενωσης (βλ. http://ec.europa.eu/dgs/jrc/downloads/jrc_report_2012_09_unconventional_gas.pdf). Αλλά, και στις τρεις προαναφερθείσες μελέτες τονίζεται η αναγκαιότητα ανάπτυξης τεχνολογικών λύσεων που θα διασφαλίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα και το περιβάλλον γενικότερα από ατυχήματα και δυσμενείς παρενέργειες.
Οσον αφορά τη χώρα μας, δεν βρήκαμε πουθενά στοιχεία για το δυναμικό της. Ιδιαίτερα εντυπωσιάζει η απουσία της από τις μελέτες προοπτικών σχιστελαίου ανά χώρα της ΕΕ (www.easac.eu/fileadmin/PDF_s/reports_statements/Study.pdf), της Ernst&Young (www.ey.com/Publication/vwLUAssets/Oil_and_Gas:_Sale_Gas_in_Europe/$FILE/European Shale Gas brochure FINAL h h www.kpmg.com/HU/en/IssuesAndInsights/ArticlesPublications/Documents/KPMG-CEE-Shale-Gas-Outlook.pdf). Ισως φταίει το ότι τα αποθέματα σχιστελαίου που δείχνουν οι χάρτες πως διαθέτουμε στον Εβρο, τη Χαλκιδική, την Ηπειρο και την Αρκαδία είναι ελάχιστα μπροστά σε εκείνα της λεκάνης των Καρπαθίων, ίσως το ότι μας περισσεύουν έπειτα από το μπόλικο συμβατικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο που «μυριστήκαμε» στο τόξο Κρήτης – Ιονίου. Ποιος ξέρει…
Σίγουρα θα ξέρει η Επιστημονική Επιτροπή που σύστησε ο υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής για την «εκτίμηση των προοπτικών σχιστολιθικού πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ελλάδα» και το ΙΓΜΕ, που ανέλαβε πέρυσι τον Νοέμβριο να εκπονήσει «εντός 2-3 μηνών» την προκαταρκτική γεωλογική μελέτη, αλλά αγνοούμε ακόμη τα πορίσματά τους.

ΥΓ.: Μια ενδιαφέρουσα άποψη για τις ευκαιρίες του σχιστελαίου και τα ερωτήματα που εγείρει η υδρορωγμάτωση, από τον δημοσιογράφο των «New York Times» Thomas L. Friedman, είχε δημοσιεύσει τον Αύγουστο «Το Βήμα» (βλ. www.tovima.gr/opinions/article/?aid=470054).

Μυστικά και φόβοι

Οι αχίλλειες πτέρνες της υδρορωγμάτωσης
Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες που εξέφρασε εμπεριστατωμένα για την υδρορωγμάτωση το ντοκυμαντέρ Gasland είναι βάσιμες, αλλά μη απολύτως αποδείξιμες, καθόσον το νομικό πλαίσιο στις ΗΠΑ επιτρέπει στις πετρελαϊκές εταιρείες να κρατούν μυστική την ταυτότητα των 600 περίπου χημικών ουσιών που χρησιμοποιούν για το ξεζούμισμα των πετρωμάτων. Σημειωτέον ότι σε κάθε γεώτρηση εγχέονται 80 ως 300 τόνοι από αυτά τα χημικά. Οι δειγματοληψίες από το νερό που απαντλείται από τα κοιτάσματα καταδεικνύουν ότι αυτό εξέρχεται άκρως τοξικό και επικίνδυνο για την υγεία ανθρώπων και ζώων. Η όποια διαφυγή του στον υδροφόρο ορίζοντα – που βρίσκεται περίπου στα 300 μέτρα κάτω από την επιφάνεια – μπορεί να καταστήσει το έδαφος της επιφάνειας «κρανίου τόπο».
Ενα άλλο ζήτημα είναι οι ίδιες οι απαιτήσεις σε διαθέσιμο νερό: για την κάθε υδρορωγμάτωση απαιτούνται 4 ως 30 εκατομμύρια λίτρα νερού, από το οποίο ανακτάται μόνο το 30% – 50% και μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί μειούμενο αναλόγως ως και 18 φορές στην ίδια γεώτρηση. Πόσες περιοχές του πλανήτη μπορούν να διαθέσουν ανενδοίαστα τέτοια υδατικά αποθέματα;
Το τρίτο θέμα είναι οι εκπομπές αερίων: το βενζένιο, το αιθυλοβενζένιο, το ξυλένιο, το τολουόλιο και τα άλλα πτητικά στοιχεία που απαντλούνται από τις γεωτρήσεις μετατρέπονται σε όζον που ταξιδεύει σε ακτίνα ως και 400 χλμ. από την περιοχή των γεωτρήσεων. Σε χώρες μικρές, όπως η Ελλάδα, αυτό θα σήμαινε άμεση και δραματική επιβάρυνση της ατμόσφαιρας των πόλεων.
Τέλος, αναπόδεικτη ακόμα, ενεδρεύει η υποψία πως η ρωγμάτωση των πετρωμάτων στο υπέδαφος καθιστά το έδαφος επικίνδυνα ασταθές σε σοβαρούς σεισμούς ή ακόμη και ότι μπορεί να διευκολύνει την εκδήλωσή τους.
Εξαιτίας όλων αυτών των αποδείξεων, αντενδείξεων ή απλών φόβων, η Βουλγαρία, η Γαλλία και η Βόρεια Ιρλανδία έχουν ήδη απαγορεύσει τη διεργασία υδραυλικής ρωγμάτωσης στα εδάφη τους. Στην πιο πρόσφατη εκδήλωση αντίδρασης στη διεργασία αυτή, στις 22 Σεπτεμβρίου 2012, χιλιάδες διαδηλωτές σε 150 πόλεις του πλανήτη ζήτησαν την απαγόρευση του «fracking».
———-
(με ανόητα ίσως συμπεράσματα, ενδιαφέροντα όμως εν γένει στοιχεία, επίσηςλάθος παρουσιάση/στοιχεία (;) περί φυσ. αερίου)

Το σχιστολιθικό φυσικό αέριο ανοίγει νέους δρόμους

Της Νικης Τζαβελα*

πηγή: Οικονομική Καθημερινή 16/6/13, http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_economy_2_16/06/2013_523742

Από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης μέχρι και σήμερα, το πετρέλαιο και το συμβατικό φυσικό αέριο υπήρξαν οι κυριότερες πηγές ενέργειας της παγκόσμιας οικονομίας. Μετά τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 αναπτύχθηκαν εναλλακτικές πηγές ενέργειας (ηλιακή, αιολική, γεωθερμική, πυρηνική). Σήμερα όμως, μία νέα μορφή ενέργειας αναπτύσσεται ταχύτατα και όπως το πετρέλαιο αντικατέστησε τον άνθρακα έτσι και σήμερα η νέα αυτή –και πολλά υποσχόμενη– πηγή ενέργειας φιλοδοξεί να αλλάξει τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη με προεκτάσεις οικονομικές και γεωπολιτικές. Η νέα αυτή πηγή ονομάζεται σχιστολιθικό φυσικό αέριο (shale gas).

Το σχιστολιθικό φυσικό αέριο ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη το 1821 πολύ πριν από το πετρέλαιο, το οποίο ανακαλύφθηκε το 1859. Ομως, μέχρι και τη δεκαετία του 1970 δεν είχε απασχολήσει σοβαρά την παγκόσμια κοινότητα. Το έτος 2000 μόλις το 1% της αμερικανικής ενέργειας προερχόταν από το σχιστολιθικό φυσικό αέριο, όμως μέχρι το 2010 οι ΗΠΑ κάλυπταν το 20% των ενεργειακών τους αναγκών από τη νέα αυτή μορφή ενέργειας. Υπολογίζεται ότι μέχρι το 2035 οι ΗΠΑ θα καλύπτουν το μεγαλύτερο τμήμα των ενεργειακών τους αναγκών από το σχιστολιθικό φυσικό αέριο, ενώ ορισμένες υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις θεωρούν ότι θα καλύπτουν το σύνολο των ενεργειακών τους αναγκών. Αποτέλεσμα είναι η εκπληκτική πτώση των τιμών της ενέργειας (και του κόστους παραγωγής) το οποίο έχει θετικότατες επιδράσεις τόσο για τους καταναλωτές, τις ενεργοβόρες βιομηχανίες όσο και για την οικονομία στο σύνολό της. Με βάση τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι τιμές ηλεκτρισμού στην Ε.Ε. με έτος βάσης το 2005 αυξήθηκαν κατά 33% (2005=100, 2012=135), στην Ιαπωνία οι τιμές αυξήθηκαν κατά 12% (2005=100, 2012=112), ενώ στις ΗΠΑ μειώθηκαν (2005=100, 2012=95).

Η μακροπρόθεσμη βιομηχανική και οικονομική ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε. βρίσκεται υπό απειλή λόγω του υψηλού ενεργειακού κόστους σε συνδυασμό με την εσωτερική ευρωπαϊκή ύφεση εξαιτίας της μυωπικής επιβολής πολιτικών λιτότητας και των δημογραφικών εξελίξεων στη Γηραιά Ηπειρο, η οποία μετατρέπεται κυριολεκτικά σε Γηραιά Κυρία. Η Ε.Ε. εξακολουθεί να καλύπτει τις ενεργειακές της ανάγκες από τις συμβατικές μορφές ενέργειας. Το 2006 η εξάρτηση των ευρωπαϊκών οικονομιών από τις εισαγωγές ρωσικού συμβατικού φυσικού αερίου ήταν η ακόλουθη: Ολλανδία: 17%, Γαλλία: 23%, Ιταλία: 32%, Γερμανία: 40%, Σλοβενία: 51%, Ρουμανία και Πολωνία: 63%, Τσεχία: 75%, Ουγγαρία: 77%, Αυστρία: 78%, Ελλάδα: 84%, Βουλγαρία, Σλοβακία, Φινλανδία και Βαλτικές χώρες: 100%. Το πρώτο ερώτημα αφορά στην ύπαρξη σχιστολιθικού φυσικού αερίου στην Ε.Ε. Δεν υπάρχει πλήρης μελέτη για όλες τις χώρες της Ε.Ε., αλλά οι εκτιμήσεις για τις χώρες με τα μεγαλύτερα αποθέματα σχιστολιθικού φυσικού αερίου είναι οι ακόλουθες (σε κυβικά πόδια): Κίνα: 1.275 τρισ., ΗΠΑ: 862 τρισ., Αργεντινή: 774 τρισ., Μεξικό: 681 τρισ., Νότιος Αφρική: 485 τρισ., Αυστραλία: 396 τρισ., Καναδάς: 388 τρισ., Λιβύη: 290 τρισ., Μ. Βρετανία: 255 τρισ., Αλγερία: 231 τρισ., Βραζιλία: 226 τρισ., Πολωνία: 187 τρισ., Γαλλία: 180 τρισ.

Από τα ανωτέρω είναι εμφανές ότι τουλάχιστον τρεις χώρες της Ε.Ε. διαθέτουν αποθέματα ύψους 622 τρισ. κυβικών ποδών, ποσότητα διόλου ευκαταφρόνητη. Το ΙΓΜΕ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι υπάρχουν αποθέματα σχιστολιθικού αερίου στην Ηπειρο και τη Θράκη. Ωστόσο, για να είμαστε σίγουροι για το μέγεθος των αποθεμάτων, αλλά και για τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, χρειάζεται να πραγματοποιηθούν περισσότερες έρευνες έτσι ώστε να βασιστούμε σε επιστημονικά στοιχεία.

Η τυχόν μαζική εισαγωγή της νέας αυτής ενεργειακής πηγής και η πιθανότητα των εξαγωγών από τις ΗΠΑ θα έχει οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες. Το ενεργειακό κόστος σε ΗΠΑ και Ε.Ε. θα μειωθεί σημαντικά και έτσι οι χώρες αυτές θα μπορούν να ανταγωνισθούν τις αναδυόμενες οικονομίες (Κίνα, Ινδία, Ρωσία, Βραζιλία, Τουρκία κ.λπ.) οι οποίες μάλλον θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τη συμβατική ενέργεια (πετρέλαιο, φυσικό αέριο). Σε πολιτικό επίπεδο, η Δύση για πρώτη φορά μπορεί να αποστασιοποιηθεί τόσο από την ενεργειακή εξάρτηση της Μέσης Ανατολής/Βόρειας Αφρικής (γεγονός που εξηγεί την Αραβική Ανοιξη), αλλά επίσης η Δύση μπορεί να αποστασιοποιηθεί από την αραβο-ισραηλινή διαμάχη, η οποία πυροδότησε τον ισλαμικό φονταμενταλισμό. Τέλος, η Δύση και ειδικά η Ε.Ε. μπορεί να αποστασιοποιηθεί από τις συμβατικές ενεργειακές πηγές της Ρωσίας, η οικονομία της οποίας θα δεχθεί μεγάλο πλήγμα.

Η αποστασιοποίηση της Ε.Ε. από τη Ρωσία θα επιφέρει το τέλος στα συμβόλαια φυσικού αερίου, που ορίζονται με βάση την τιμή του αργού πετρελαίου. Επιπροσθέτως, η πιθανή εξόρυξη του φυσικού αερίου από συμβατικές και μη συμβατικές πηγές στην Ευρώπη μπορεί να οδηγήσει σε νέα «spot prices» για το φυσικό αέριο και να δημιουργήσει νέους διαμετακομιστικούς κόμβους. Η οικονομική σημασία που αποκτά το σχιστολιθικό αέριο, απεικονίζεται και από το γεγονός ότι σε πρόσφατη ημερίδα που διοργανώθηκε στις Βρυξέλλες για το θέμα, εκτός από τον αρμόδιο επίτροπο Ενέργειας κ. Ετινγκερ, παρευρέθηκε και ο επίτροπος Οικονομικών και αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ολι Ρεν. Συνολικά, τα συμπεράσματα από τη σύνοδο κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις 22 Μαΐου με θέμα την ενέργεια μας οδηγούν σε μια νέα εποχή, βασιζόμενη σε μια ενεργειακή πολιτική, που είναι μεν φιλόδοξη αλλά ταυτόχρονα ρεαλιστική και πιο λογική. Πλέον, η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει τις ενδογενείς πηγές ενέργειας που διαθέτει.

* Η κ. Νίκη Τζαβέλα είναι ευρωβουλευτής του ΛΑΟΣ.

———-
Ακολουθεί το πολύ καλό άρθρο του Γιάννη Τσιρώνη (ιστολόγιο: Γιάννης Τσιρώνης –

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ: Πακτωλός ή αερολογία;

http://yannistsironis.blogspot.gr/2012/05/blog-post_28.html?spref=fb

Written by dds2

Νοέμβριος 26, 2012 at 1:47 μμ