περιβάλλον και πολιτική

πυρηνικά 2

leave a comment »

Η Καθημερινή, για το ίδιο θέμα, δημοσίευσε και τα ακόλουθα (22/3/2008): http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_1_22/03/2008_263697

Η δεύτερη άνοιξη της ατομικής ενέργειας

Η εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου, η κλιματική αλλαγή και τα γεωπολιτικά παιχνίδια σβήνουν την ανάμνηση του Τσερνόμπιλ Tου Πετρου Παπακωνσταντινου

Το Μάρτιο του 1986, το περιοδικό Economist κυκλοφορούσε με τίτλο: «Η γοητεία της πυρηνικής ενέργειας». Το εξώφυλλο δεν αποδείχθηκε ιδιαίτερα προφητικό. Τον επόμενο μήνα, ήρθε το τρομερό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ της Ουκρανίας να φέρει την ανθρωπότητα αντιμέτωπη με την αόρατη, φονική όψη της ραδιενέργειας. Το σύνθημα των νεαρών, ακόμη, κινημάτων των Πρασίνων «Πυρηνική ενέργεια; Οχι, ευχαριστώ!» κέρδιζε διαρκώς έδαφος. Η τρίτη ενεργειακή επανάσταση των νεότερων χρόνων φαινόταν να οδηγείται σε άδοξο τέλος.

Σήμερα, 22 χρόνια αργότερα, η πυρηνική ενέργεια επανέρχεται στο διεθνές προσκήνιο – και όχι μόνο λόγω του ιρανικού προγράμματος. Προ ημερών η Βρετανία ανακοίνωσε τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα της κυβέρνησης Μπους που ακούει στο όνομα GNEP (Global Nuclear Energy Partenship) και έχει στόχο τη διάδοση της πυρηνικής ενέργειας διεθνώς, με προϋπόθεση τον περιορισμό της τεχνογνωσίας και των πυρηνικών καυσίμων σε μικρό αριθμό ισχυρών κρατών. Προηγουμένως, η κυβέρνηση του Γκόρντον Μπράουν είχε υιοθετήσει το νέο ενεργειακό δόγμα, που προβλέπει την κατασκευή νέων πυρηνικών αντιδραστήρων και την αύξηση του ποσοστού της ατομικής ενέργειας στη συνολική παραγωγή ηλεκτρισμού (σήμερα φτάνει το 20%).

Αμερική και Βρετανία δεν αποτελούν εξαιρέσεις. Εχοντας αντιστρέψει την ελεύθερη πτώση της εποχής Γέλτσιν, η Ρωσία του Πούτιν διεκδικεί εκ νέου την τεχνολογική πρωτοπορία στο πεδίο της πυρηνικής τεχνολογίας με τους αντιδραστήρες νέας γενιάς VVER- 100. Το νέο ενεργειακό σχέδιο της χώρας προβλέπει ότι το ποσοστό της ατομικής ενέργειας στη συνολική παραγωγή ηλεκτρισμού θα ανέλθει από 16%, που ήταν το 2005, σε 25%, το 2030.

Το εκκρεμές των κυρίαρχων διαθέσεων έναντι της ραδιενέργειας δεν έπαψε να ταλαντώνεται ανάμεσα στην παράξενη έλξη και τον ασυναίσθητο φόβο από την παράξενη, αόρατη ακτινοβολία. Τον Ιανουάριο του 1908, οι Los Angeles Times φιλοξενούσαν την εξής διαφήμιση για ιαματικά λουτρά: «Κάντε μπάνια σε υγρά που ακτινοβολούν. Είναι ραδιενεργά, σκοτώνουν τα μικρόβια και καθαρίζουν το αίμα, αναζωογονώντας τον οργανισμό και ενισχύοντας τη Ζωτική Δύναμη». Σε άλλα έντυπα, μπορούσε να δει κανείς διαφημίσεις για «προφυλακτικά ραδίου», «παγωτά ουρανίου» και επαναστατικές κρέμες προσώπου, που χάριζαν στις γυναίκες μυστηριακή, πορτοκαλί λάμψη. Εκείνη την εποχή, δεν είχαν γίνει γνωστές οι δυνάμει φονικές συνέπειες της ραδιενέργειας, τις οποίες θα διαπίστωνε το 1934 η Μαρί Κιουρί και το 1945 ο κόσμος όλος, με τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.

Η σημερινή επαναφορά της ραδιενέργειας στη «μόδα» οφείλεται σε ένα σύμπλεγμα παραγόντων. Η εκτόξευση του πετρελαίου πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι καθιστά γοητευτική, από οικονομική άποψη, την ατομική ενέργεια, για τον επιπρόσθετο λόγο ότι η τιμή του παραγόμενου ηλεκτρισμού είναι πρακτικά σταθερή, ακόμη κι αν πολλαπλασιασθεί η τιμή της πρώτης ύλης, δηλαδή των μεταλλευμάτων ουρανίου. Από την άλλη, η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει συνέπεια να εμφανίζεται σχεδόν «οικολογική» αυτή η μορφή ενέργειας που δεν απελευθερώνει καθόλου διοξείδιο του άνθρακα.

Επιπλέον, η πυρηνική ενέργεια εξασφαλίζει στις ελάχιστες χώρες που διαθέτουν τη σχετική τεχνογνωσία απόλυτη ενεργειακή ανεξαρτησία. Αυτός είναι ο λόγος που η γκωλική Γαλλία στράφηκε με τόσο πάθος στην πυρηνική ενέργεια μετά την ενεργειακή κρίση στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ώστε να μην εξαρτάται από την Αμερική. Σήμερα, η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα στον κόσμο ως προς το ποσοστό κάλυψης των αναγκών της μέσω της πυρηνικής ενέργειας (80%). Επιπλέον, ο Νικολά Σαρκοζί ακολουθεί μια τολμηρή πολιτική εξαγωγής πυρηνικών αντιδραστήρων σε αραβικές χώρες (Λιβύη, Αλγερία, Μαρόκο, Κατάρ, Εμιράτα), κάτι που εξασφάλισε στη Γαλλία μιας στρατηγικής σημασίας ναυτική βάση στο Κατάρ, το πρώτο, γαλλικό προγεφύρωμα στον Περσικό Κόλπο.

Ο αντίλογος είναι ισχυρός. Το πρόβλημα της διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων δεν είναι καθόλου τετριμμένο. Η εξάπλωση της ειρηνικής, έστω, ατομικής ενέργειας εγγράφει μεγαλύτερους κινδύνους εκτροπής της σε στρατιωτικούς σκοπούς. Τέλος, η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων που εννοούν να κρατήσουν τον μονοπωλιακό έλεγχο του κύκλου εμπλουτισμού ουρανίου καταδικάζει τη συντριπτική πλειονότητα των εθνών του πλανήτη σε ενεργειακή ομηρία. Κάτι που δεν το δέχθηκε η Κίνα χθες, δεν το δέχεται το Ιράν σήμερα, δεν θα το δεχθεί η Βραζιλία αύριο, και καμιά χώρα που φιλοδοξεί να ξεφύγει από το περιθώριο της ιστορικής εξέλιξης.

Το Αγιο Δισκοπότηρο της σύγχρονης ΦυσικήςΣτις 23 Μαρτίου 1989, δύο ερευνητές του Πανεπιστημίου της Γιούτα (ΗΠΑ) προκάλεσαν παγκόσμια επικοινωνιακή καταιγίδα. Ο Στάνλεϊ Πονς και ο Μάρτιν Φλάισμαν ανακοίνωσαν ότι είχαν επινοήσει μια μέθοδο παραγωγής ενέργειας τόσο ιδανική, που θα αποτελούσε για τη σύγχρονη φυσική μια τομή ιστορικής σημασίας, περίπου όπως θα ήταν η ανακάλυψη του Αγιου Δισκοπότηρου για τους Σταυροφόρους. Και το όνομα αυτής: «ψυχρή σύντηξη».

Από τη δεκαετία του ’30Η πυρηνική σύντηξη είναι μια διαδικασία γνωστή στους επιστήμονες από τη δεκαετία του 1930. Στη φύση, πραγματοποιείται από τα αστέρια, τα οποία «καίνε» διαρκώς το πυρηνικό τους καύσιμο παράγοντας ενέργεια. Κατά κάποιον τρόπο, είναι το αντίστροφο της σχάσης: Στη σχάση, βαρείς πυρήνες (ουρανίου ή πλουτωνίου) διασπώνται σε ελαφρύτερους, απελευθερώνοντας ενέργεια. Στη σύντηξη, πυρήνες του ελαφρύτερου στοιχείου της φύσης, του υδρογόνου, ενώνονται σε βαρύτερους πυρήνες ηλίου, μια διαδικασία που επίσης απελευθερώνει τεράστια ποσά ενέργειας. Το κυριότερο: Η σύντηξη δεν απελευθερώνει παρά ελάχιστη ραδιενέργεια και χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη κάτι τόσο άφθονο και φτηνό όσο το νερό.

«Ο ήλιος σε ένα… κουτί»Η κατασκευή πυρηνικών όπλων που λειτουργούν με βάση τη σύντηξη έγινε δυνατή ήδη από το 1952. Ωστόσο, η αξιοποίηση του φαινομένου για ειρηνικούς σκοπούς αποδείχθηκε πολύ δύσκολη περίπτωση. Ουσιαστικά, οι επιστήμονες καλούνται να πραγματοποιήσουν, σε συνθήκες εργαστηρίου, αυτό που συμβαίνει στα άστρα, σε συνθήκες ασύλληπτα υψηλής θερμοκρασίας και πίεσης. «Η ιδέα είναι να βάλουμε τον ήλιο σε ένα κουτί. Είναι μια όμορφη ιδέα. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρουμε πώς να φτιάξουμε το κουτί», δηλώνει ο Γάλλος φυσικός Σεμπαστιάν Μπαλιμπάρ, διευθυντής ερευνών στο κέντρο CNRS.

Η καλύτερη λύση που έχει επινοηθεί ώς τώρα είναι εκείνη των αντιδραστήρων Tokamak, που αναπτύχθηκαν στη Σοβιετική Ενωση τη δεκαετία του 1950. Πρόκειται για μεγάλες διατάξεις, που χρησιμοποιούν τεράστιας ισχύος μαγνητικά πεδία. Οι αντιδραστήρες Tokamak έχουν πετύχει σε Ρωσία, ΗΠΑ, Ευρώπη και Ιαπωνία, να πραγματοποιήσουν σύντηξη, η οποία, όμως, μέχρι σήμερα δεν διαρκεί παρά για πολύ λίγο χρόνο και δεν είναι οικονομικά συμφέρουσα.

Σ’ αυτό το κλίμα, οι Πονς και Φλάισμαν ανακοίνωσαν κάτι που έμοιαζε με πραγματικό θαύμα: Οτι πραγματοποίησαν σύντηξη χωρίς πολυδάπανους αντιδραστήρες, χωρίς αστρονομικές θερμοκρασίες και πιέσεις, ανέξοδα και ακίνδυνα, σε… δοκιμαστικούς σωλήνες!

Σύντομα αποδείχθηκε ότι το «επίτευγμα» ήταν πολύ όμορφο για να είναι αληθινό. Οι δύο επιστήμονες εκδιώχθηκαν από την επιστημονική κοινότητα ως τσαρλατάνοι, τα έντυπα που τους πίστεψαν (όπως το Newsweek) υπέστησαν μεγάλη ζημιά και η υπόθεση έγινε, για τους Αμερικανούς, το αντίστοιχο του καθ’ ημάς «Νερού του Καματερού».

Τούτων δοθέντων, οι μεγάλες δυνάμεις επέστρεψαν δριμύτερες στις πολυδάπανες έρευνες για τη θερμή σύντηξη. Οι ελπίδες στρέφονται σήμερα στο πρόγραμμα ITER, που έχει ορίζοντα 30 χρόνων, προϋπολογισμό 5 δισ. δολαρίων και στηρίζεται στη συνεργασία ΗΠΑ, Ρωσίας, Ευρωπαϊκής Ενωσης, Κίνας, Ιαπωνίας, Νότιας Κορέας και Ινδίας.

Στη Γαλλία ο αντιδραστήραςΟ μεγάλος αντιδραστήρας κατασκευάζεται στην πόλη Κανταράς της νότιας Γαλλίας και προβλέπεται να αρχίσει να λειτουργεί το 2016. Καλού κακού, πάντως, το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας δεν παύει να ασχολείται και με την «ψυχρή σύντηξη». Μάλιστα, τον Αύγουστο του 2004 συγκάλεσε στην Ουάσιγκτον, υπό συνθήκες πλήρους μυστικότητας, διεθνή διάσκεψη για το εν λόγω θέμα, όπως έγραψε τότε η Washigton Post.

Info-Camille Saisset, «L’ heure de la relance atomique», La Recherche, janvier 2008.

-«Nuclear power’s new age», The Economist, 6/9/2007.

-«The history of nuclear energy», U.S. Department of Energy, March 2008.

-Michelle M. Smith & Charles D. Ferguson, «France’s nuclear diplomacy», International Herald Tribune, 11/3/2008.

-Phil McKenna, «Disposable nuclear reactors raise security fears», NewScientist.com 13/3/2008.

———————————————————————————–  ( http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_world_1_22/03/2008_263696 )

Το Πρόσωπο: Ιγκορ Ταμ

Τα μαθηματικά σώζουν

Εκπρόσωπος της σοβιετικής σχολής στη φυσική, που ανέδειξε επιστήμονες τεράστιου διαμετρήματος, όπως οι Φοκ, Λαντάου, Καπίτσα, Μάντελεσταμ, Φρένκελ, Σεμιόνοφ, Τσερένκοφ και τόσοι άλλοι, ο Ιγκόρ Ταμ, εκ των πρωτοπόρων στην πυρηνική φυσική και στην τεχνολογία των πυρηνικών αντιδραστήρων, είχε την τύχη να ζήσει σε μια περιπετειώδη εποχή μεγάλων επαναστάσεων, που συγκλόνισαν όλους τους τομείς της ζωής – την πολιτική, τις κοινωνικές σχέσεις, την τέχνη, τις θετικές επιστήμες.

Ο Ιγκόρ Ταμ γεννήθηκε το 1895 στο Βλαδιβοστόκ, το μεγάλο ρωσικό λιμάνι στον Ειρηνικό Ωκεανό. Ως πολιτικός μηχανικός στην τσαρική Ρωσία, ο πατέρας του ήταν υποχρεωμένος να μετακινείται πολύ και σε ηλικία έξι ετών ο Ιγκόρ βρέθηκε στην Ουκρανία. Το 1913 άρχισε να σπουδάζει φυσική και μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, αλλά η έκρηξη του A΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τον επόμενο χρόνο, τον ανάγκασε να γυρίσει στη Ρωσία. Από τη Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστήμιου της Μόσχας βρέθηκε στο μέτωπο. Το 1917, τον συνεπαίρνει ο επαναστατικός ανεμοστρόβιλος και εκλέγεται μέλος του Σοβιέτ Εργατών και Στρατιωτών στην πόλη Ελισάβετγκραντ.

Στη διάρκεια της Ρωσικής επανάστασης, συνελήφθη από μια ένοπλη ομάδα Ουκρανών αντικομμουνιστών σε ένα χωριό, κοντά στην Οδησσό, όπου είχε βρεθεί σε αναζήτηση τροφής. Τον πήγαν στον αρχηγό της ομάδας, ο οποίος υποπτευόταν ότι επρόκειτο για οργανωτή των μπολσεβίκων και τον ρώτησε τι δουλειά κάνει. Ο Ταμ απάντησε ότι είναι φυσικομαθηματικός και ο δεσμώτης του, που έτυχε να είναι αρκετά καλός γνώστης των μαθηματικών, του ζήτησε, για να πεισθεί, να υπολογίσει κάτι εξειδικευμένο, που απαιτούσε πανεπιστημιακού επιπέδου γνώσεις – το λεγόμενο ανάπτυγμα Τέιλορ μιας ορισμένης συνάρτησης. Με τρεμάμενο χέρι, ο Ταμ υπολόγισε, πάνω στην άμμο, το εν λόγω ανάπτυγμα και αφέθηκε ελεύθερος. Από τότε, οι μαθηματικοί όλου του κόσμου αρέσκονται να αναφέρουν το περιστατικό αυτό προς επίρρωσιν του δυνητικά σωτήριου ρόλου των μαθηματικών.

Στα επόμενα χρόνια, ο Ταμ ξεπλήρωσε την οφειλή του στις θετικές επιστήμες με ένα εντυπωσιακού εύρους ερευνητικό έργο. Εχοντας ήδη παρουσιάσει πρωτοποριακές μελέτες στη φυσική στερεάς κατάστασης, την κρυσταλλογραφία και τη φυσική των ημιαγωγών, στράφηκε από τη δεκαετία του ’30 στην πυρηνική φυσική. Η θεωρητική ερμηνεία της χαρακτηριστικής, λόγω της γαλάζιας λάμψης της, «ακτινοβολίας Τσερένκοφ» που παρατηρείται στους πυρηνικούς αντιδραστήρες, του χάρισε το βραβείο Νομπέλ, το 1958. Τη δεκαετία του ’50, ο Ταμ ήταν ένας από τους τρεις Σοβιετικούς φυσικούς που επινόησαν τον περίφημο αντιδραστήρα Tokamak, που παραμένει μέχρι σήμερα η πλέον αποτελεσματική συσκευή θερμοπυρηνικής σύντηξης. Οι άλλοι δύο ήταν ο Ολέγκ Λαβρέντιεφ και ο Αντρέι Σαχάροφ, ο οποίος θα γινόταν, στα επόμενα χρόνια, ένας από τους πλέον διάσημους αντικαθεστωτικούς. Ανθρωπος με κοινωνικές ευαισθησίες και πολιτικούς προβληματισμούς, σε αντίθεση με το πρότυπο του στενών οριζόντων τεχνοκράτη, ο Ταμ ανησυχούσε μέχρι το τέλος της ζωής του για τις κοινωνικές επιπτώσεις της επιστήμης και συμμετείχε ενεργά στο διεθνές, φιλειρηνικό κίνημα Pugwash για τον πυρηνικό αφοπλισμό.

Advertisements

Written by dds2

Απρίλιος 1, 2008 στις 4:27 μμ

Αναρτήθηκε στις Uncategorized

Tagged with

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: