περιβάλλον και πολιτική

Το φυσικό αέριο στην Ελλάδα έρχεται δια μέσου της Τουρκίας

leave a comment »

Υψηλή η ενεργειακή εξάρτηση από την Τουρκία

πηγή: https://www.kathimerini.gr/1090515/article/oikonomia/ellhnikh-oikonomia/yyhlh-h-energeiakh-e3arthsh-apo-thn-toyrkia

To πόσο ενεργειακώς εξαρτημένη είναι η Ελλάδα από την Τουρκία είναι ένα ερώτημα που επανέρχεται στην επικαιρότητα με την κλιμάκωση των προκλήσεων από τη γείτονα χώρα. Κοινό στοιχείο των δύο χώρων είναι ο υψηλός βαθμός ενεργειακής εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα. Η Ελλάδα εισάγει το 98% του πετρελαίου που καταναλώνει και το 100% του φυσικού αερίου, και η Τουρκία το 95,7% του πετρελαίου και το 100% του φυσικού αερίου. Ως αποτέλεσμα της υψηλής ενεργειακής τους εξάρτησης και οι δύο χώρες έχουν αναγάγει τα θέματα ενεργειακής προμήθειας σε βασικό στοιχείο της εξωτερικής τους πολιτικής και σε μέσον σύναψης συνεργασιών και συμμαχιών στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.

Διασύνδεση

Η Τουρκία, για την εξασφάλιση ενεργειακών πρώτων υλών που αφορούν την κάλυψη των διαρκώς αυξανόμενων αναγκών της, έχει καταφέρει τα τελευταία 20 και κάτι χρόνια, μέσω ενός εκτενούς πλέγματος αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου που έχει κατασκευάσει, να διασυνδεθεί με όλες τις γύρω παραγωγούς χώρες και να αναδειχθεί ως ο βασικός ενεργειακός κόμβος της ευρύτερης περιοχής.

Η Ελλάδα εξαρτάται σήμερα, αν και σε περιορισμένο βαθμό, από την Τουρκία, μέσω της οποίας εισάγει φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια. Σε ό,τι αφορά το φυσικό αέριο, η χώρα μας προμηθεύεται αέριο μέσω των Κήπων, που αποτελεί το σημείο εισόδου του ελληνοτουρκικού αγωγού, βάσει σχετικής σύμβασης που υπεγράφη το 2000 μεταξύ της ΔΕΠΑ και της τουρκικής Βotas και αντίστοιχης διακυβερνητικής συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας.

Βάσει αυτών των συμφωνιών, εισρέει σήμερα στην ελληνική αγορά το 17% του φυσικού αερίου που καταναλώνεται στη χώρα (0,7 δισ. κ.μ. αερίου ετησίως). Το αέριο που εισάγεται μέσω της Βotas είναι αζέρικης προελεύσεως, αφού η Τουρκία δεν είναι παραγωγός χώρα αλλά διαμετακομιστής. Η συμβατικής φύσεως εξάρτηση από την τουρκική Βotas, πέραν της γεωγραφικής, δημιούργησε πολλές φορές προβλήματα στην τροφοδοσία της ελληνικής αγοράς. Η Τουρκία κατά καιρούς και καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης παρέδιδε ελλειμματικές ποσότητες φυσικού αερίου στην Ελλάδα με πρόσχημα τις ανάγκες της τουρκικής αγοράς, θέμα για το οποίο η ΔΕΠΑ είχε προσφύγει στη Διαιτησία και δικαιώθηκε.

Το 2009 η ΔΕΠΑ, υπό τον τότε πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο Χάρη Σαχίνη, διαπραγματεύτηκε και πέτυχε την απευθείας προμήθεια φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν από το 2021, με απευθείας παράδοση στα ελληνοτουρκικά σύνορα, παρακάμπτοντας συμβατικά την Τουρκία ως ενδιάμεσο, υπογράφοντας σύμβαση με την κοινοπραξία της ΒP που ελέγχει το κοίτασμα του Σαχ Ντενίζ 2.

Ταυτόχρονα, την ίδια εποχή ξεκίνησαν και οι διαπραγματεύσεις με την Botas για τη μείωση της τιμής του αζέρικου φυσικού αερίου που μεταπουλούσε στη ΔΕΠΑ και τις οποίες η τουρκική εταιρεία είχε μονομερώς και αυθαίρετα αυξήσει. Η υπόθεση οδηγήθηκε στη Διαιτησία και το 2019 το Δικαστήριο της Στοκχόλμης δικαίωσε τη ΔΕΠΑ.

Ερμηνεία

Η απόφαση ερμηνεύτηκε από αναλυτές της αγοράς και ως ακύρωση ουσιαστικά του ρόλου της Τουρκίας ως θεματοφύλακα της ενεργειακής ασφάλειας, αφού εκτός από τη μεγάλη μείωση των τιμών φυσικού αερίου που διέταξε, ανέδειξε και τον αδιαφανή τρόπο τιμολόγησης του αζέρικου αερίου προς την Ελλάδα από την Βοtas.

Τα τελευταία χρόνια οι οδεύσεις ενεργειακού εφοδιασμού έχουν αναδιαταχθεί, αναβαθμίζοντας τον ρόλο της Τουρκίας. Το σύνολο του φυσικού αερίου μέσω αγωγών που θα προορίζεται για την Ελλάδα, αλλά και για τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, στο εγγύς αλλά και στο απώτερο μέλλον θα διαμετακομίζεται μέσω της Τουρκίας. Ο νότιος διάδρομος (ΤΑΝΑP/TAP) θα μεταφέρει μέσω της Τουρκίας, διασχίζοντας την Ελλάδα και την Αλβανία, αρχικά 10 δισ. κ.μ. αερίου ετησίως, και με την αύξηση της δυναμικότητάς του 20 δισ. κ.μ. αερίου.

Σε ό,τι αφορά την τροφοδοσία των χωρών της Ανατολικής Βαλκανικής (Ρουμανία, Βουλγαρία, Ελλάδα), με τη λήξη της συμφωνίας διαμετακόμισης ρωσικού φυσικού αερίου μέσω Ουκρανίας το αέριο θα μεταφέρεται μέσω του αγωγού ΤurkStream. O νέος αυτός αγωγός θα μεταφέρει 15,5 δισ. κ.μ. για την κάλυψη των τουρκικών αναγκών, αντικαθιστώντας το αέριο που προμηθεύεται η Τουρκία μέσω του Trans Balkan, και επιπλέον 15,5 δισ. κ.μ. για εξαγωγές προς τις ευρωπαϊκές αγορές σε δεύτερη φάση, καθώς και επιπλέον 31 δισ. κ.μ. αερίου σε τρίτη φάση. Η αναδιάταξη αυτή των οδών διέλευσης αερίου θα αυξήσει μετά το 2021 την εξάρτηση της Ελλάδας σε αέριο από την παροχή μέσω Τουρκίας, από το 17% σήμερα, σχεδόν στο 80%, αλλά και την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από την Τουρκία.

Κοιτάσματα

Πέραν της ανάδειξής της ως ενεργειακού κόμβου της ευρύτερης περιοχής και με στρατηγικό στόχο να μεγιστοποιήσει τη γεωπολιτική της θέση, η Τουρκία προσβλέπει και στην εξασφάλιση δικών της κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, προβάλλοντας αξιώσεις στο Αιγαίο και στην Κύπρο αλλά και στη Συρία και στο Ιράκ.

Στον τομέα του ηλεκτρισμού η Ελλάδα συνδέεται με την Τουρκία μέσω ηλεκτρικής διασύνδεσης 400 kV μεταξύ του ΚΥΤ Νέας Σάντας και του Υ/Σ Babaeski στην Τουρκία. Η γραμμή διασύνδεσης κατασκευάστηκε στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου Ανταλλαγής Ηλεκτρικής Ενέργειας μεταξύ των δύο χωρών, που υπογράφηκε στην Αγκυρα τον Ιούλιο του 2007. Στο πλαίσιο της ανάπτυξης νέων διασυνδέσεων ανάμεσα στο ευρωπαϊκό και  στο τουρκικό σύστημα τον Δεκέμβριο του 2017, οι Διαχειριστές Ελλάδας, Βουλγαρίας και Τουρκίας αποφάσισαν την κατασκευή ακόμη μιας διασύνδεσης, της Τουρκίας με τη Βουλγαρία, ισχύος 400 kV, και μιας με την Ελλάδα, αντίστοιχης ισχύος, που θα αρχίσει να κατασκευάζεται το 2021 με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2022.

Written by dds2

14 Αυγούστου, 2020 at 1:11 μμ

Αγία Σοφία

with one comment

Το έργο «Lost Voices of Hagia Sofia» από τη χορωδία Capella Romana, ένα φωνητικό μουσικό σύνολο ειδικευμένο στην απόδοση θρησκευτικών ύμνων υπό τη διεύθυνση του Αλεξάντερ Λίνγκας, είναι μια μορφή Αγίας Κοινωνίας και μηχανής του χρόνου ταυτόχρονα. Η πρόσβαση στο έργο, στους ύμνους της Αγίας Σοφίας όπως ακούγονται σαν να βρίσκεται ο ακροατής μέσα στην Αγία Σοφία, μπορεί να γίνει και μέσω του YouTube. Πρόκειται για ένα επίτευγμα της σύζευξης της θρησκείας και της τέχνης με την τεχνολογία. 

βλ. τα πιο κάτω

 

Η Αγία Σοφία έχει πάψει να λειτουργεί ως χριστιανικός ναός από το 1453, αλλά μια πρωτοποριακή μελέτη του πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνια των ΗΠΑ οδήγησε στην ανακάλυψη και στη χαρτογράφηση του ακουστικού αποτυπώματος του ναού, που σφραγίζει και διαμορφώνει το ηχόχρωμα των ύμνων. Η καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών του Στάνφορντ, Μπισέρα Πέντσεβα, πρωτοστάτησε στην έρευνα αυτή επιστρατεύοντας τον καθηγητή Υπολογιστικών Ερευνών στη Μουσική και στην Ακουστική του ίδιου πανεπιστημίου, Τζόναθαν Άμπελ. Η προσπάθεια οδήγησε σε ένα «θεόπνευστο software» που επιτρέπει στην Capella Romana να ερμηνεύει τους ύμνους σε οποιοδήποτε θέατρο του κόσμου, αλλά ο ήχος που φτάνει στους παρευρισκομένους από τα μεγάφωνα να είναι ίδιος με εκείνον που θα άκουγαν αν βρίσκονταν μέσα στην Αγία Σοφία.

 

 

Ζωντανεύοντας το Βυζάντιο

Αν οι Οθωμανοί «έκλεψαν» τον ναό από τη βυζαντινή παράδοση, η Πέντσεβα και οι συνεργάτες της κατά κάποιον τρόπο τον ανέκτησαν και τον «άνοιξαν» ξανά στη βυζαντινή λειτουργία, ζωντάνεψαν το Βυζάντιο σχεδόν έξι αιώνες μετά. Ίσως ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι το ότι το εκκλησίασμα γίνεται πλέον διαδικτυακό και διεθνές. Μπορείτε να εισέλθετε στην Αγία Σοφία μέσα από τον υπολογιστή σας, όπου κι αν βρίσκεστε, και να σκεφτείτε ότι συμμετέχετε σε μια λειτουργία της. Ίσως αυτή η εμπειρία, που είχε χαθεί για αιώνες και αναβίωσε μέσω της νέας τεχνολογίας και της τολμηρής σκέψης της χριστιανής ορθόδοξης Αμερικανίδας ακαδημαϊκού βουλγαρικής καταγωγής, να μπορεί να δράσει ως αντίδοτο στο «σοκ» της δεύτερης μετατροπής του ναού σε ισλαμικό τέμενος. Σίγουρα είναι μια επιλογή απροσδόκητα ταιριαστή με την εποχή των lockdown και της κοινωνικής αποστασιοποίησης.

Πάντως η διεκδίκηση του ναού από τους πιστούς μιας άλλης, ανταγωνιστικής θρησκείας ίσως είναι ενδεικτική όχι μόνο της «πολιτικότητας» που ανέκαθεν είχε η Αγία Σοφία ως σύμβολο μιας αυτοκρατορίας που καταλύθηκε, αλλά και της μεταφυσικής έλξης που η Αγία Σοφία ασκεί στους ανθρώπους, ανεξαρτήτως θρησκείας. Το βαθύτερο μυστικό της Αγίας Σοφίας βρίσκεται στη σύλληψη και στην κατασκευή της, η οποία έγινε από νεοπλατωνιστές αρχιτέκτονες στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, όταν βρισκόταν σε εξέλιξη η βίαιη μετάβαση από τον πολιτισμό των αρχαίων Ελλήνων θεών στην εποχή του Χριστού. Ήταν μια δύσκολη εποχή, γιατί η αρχαία θρησκεία ήταν ταυτισμένη με τις επιστήμες και η απαλλαγή από αυτή θα ισοδυναμούσε αναπόφευκτα με το κλείσιμο των σχολών και τη σταδιακή έλευση του Μεσαίωνα. Η νέα θρησκεία δεν ήταν συμβατή με τη συνέχιση της λειτουργίας των φιλοσοφικών σχολών, που ήταν τα πανεπιστήμια της εποχής και κάλυπταν το σύνολο της γνώσης που σήμερα διαχωρίζουμε σε θεωρητικές και θετικές σπουδές. Η παλιά θρησκεία κατέρρεε, γιατί είχαν συνδεθεί με αυτήν οι ελίτ κάθε πόλης που είχαν οδηγήσει στο κοινωνικό και οικονομικό περιθώριο μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Όλοι αυτοί μέσα από τη νέα θρησκεία εξέφραζαν το αίτημα για κοινωνική δικαιοσύνη. Υπήρχαν όμως και εκείνοι που στέκονταν στο μεταίχμιο και, ενώ ευνοούσαν την εκδήλωση του ορμητικού λαϊκού κινήματος με σαφή πολιτικά χαρακτηριστικά, που ήταν τότε ο χριστιανισμός, φρόντιζαν να διασώσουν τη γνώση. Η Αγία Σοφία ως αρχιτεκτονικό δημιούργημα εκφράζει αυτό το πνεύμα, γίνεται μια Κιβωτός που μεταφέρει τη γνώση των θεών στην εποχή του Χριστού, καθώς ενσωματώνει στην κατασκευή της τα συμπεράσματα από τις μελέτες σπουδαίων επιστημόνων των Σχολών της Αλεξάνδρειας και των Αθηνών για τη μηχανική, την ακουστική, τη σχέση της ύλης με το πνεύμα και τη φύση του θείου.

 


Οι ψαλμοί, μέσα σε ένα περιβάλλον τόσο παρατεταμένης αντήχησης, υπερβαίνουν την απλή πληροφορία και γίνονται προσωδία. Ο λόγος αποκαλύπτει τον εσωτερικό ρυθμό του, ο οποίος, σε παραλληλία με τη μουσική, προσανατολίζει τη συνείδηση στο άχρονο και στο άπειρο.

 

Το λυκόφως του ελληνικού πνεύματος

Η Ακαδημία του Πλάτωνα στην Αθήνα είχε κλείσει το 529 μ.Χ., μόλις τρία χρόνια πριν από την έναρξη της κατασκευής της Αγίας Σοφίας, γεγονός που συγκέντρωσε στην Αλεξάνδρεια την επιστημονική ελίτ της εποχής. Η Αγία Σοφία θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως το κύκνειο άσμα ή το λυκόφως του ελληνικού πνεύματος, όπως εκδηλωνόταν από τον πνευματικό «φάρο» της πόλης που είχε ιδρύσει ο Αλέξανδρος μόλις πριν από επτά αιώνες. Η κεντρική ιδέα των αρχιτεκτόνων της Αγίας Σοφίας, του Ισιδώρου από τη Μίλητο και του Ανθεμίου από τις Τράλλεις, ήταν ότι ο άνθρωπος μπορεί να προσεγγίσει το θείο μέσα από την επιστήμη. Οι δύο επιστήμονες ήταν μαθητές του Αμμώνιου Ερμείου, που κατείχε την έδρα της Φιλοσοφίας στην Αλεξάνδρεια και ήταν μαθητής του Πρόκλου. Η συσσωρευμένη γνώση για τη γεωμετρία, τα ανώτερα μαθηματικά και τη συμπεριφορά των στερεών μέσα στα στερεά υπάρχει αναλλοίωτη στη δομή της Αγίας Σοφίας και «ευθύνεται» για τη θρησκευτική εμπειρία που προσφέρει ο ναός.

Για παράδειγμα, οι ψαλμοί ανεβαίνουν προς τον τρούλο και επιστρέφουν στον κεντρικό χώρο (τον «Καλλιχώρο»), ενθυλακώνοντας τους πιστούς σε μια μυσταγωγία. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι απλοί πιστοί δεν συγκεντρώνονταν μέσα στους αρχαίους ναούς, όπως συγκεντρώνονται σήμερα οι πιστοί των νεότερων θρησκειών, του χριστιανισμού και του ισλαμισμού. Οι αρχαίες θρησκευτικές τελετές πραγματοποιούνταν σε υπαίθριο χώρο, προφανώς για να τονιστεί η σχέση με τη φύση, τον ήλιο και τον ουράνιο θόλο που αντιπροσώπευαν το θείο. Με την πάροδο των αιώνων, όμως, οι αρχαίοι ναοί έγιναν σύμβολα ενός θρησκευτικού κατεστημένου που έλεγχε τις πόλεις, συγκέντρωνε τον πλούτο και καταπίεζε τους πολλούς. Η νέα θρησκεία ήθελε να μεταδώσει μήνυμα κατάλυσης των αποκλεισμών, ανοίγοντας σε όλους τις πόρτες των νέων οίκων του Θεού, οι οποίοι χτίζονταν στις θέσεις των αρχαίων ναών. Για να διευρύνει την απήχησή της, η νέα θρησκεία πρόσφερε σε όλους πρόσβαση στον προνομιακό χώρο. Όμως, η επαφή με τον ουρανό ως νοητική διαδικασία διαλεκτικής με την ανώτερη δύναμη χάθηκε και έπρεπε να αντικατασταθεί.

 


Παράλληλα με την ουράνια ακουστική, η Αγία Σοφία είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να επιτρέπει αντανακλάσεις του φωτός που μετατρέπουν τη στερεότητα του χώρου σε ρευστότητα.

 

Θεός και άνθρωπος σε αρμονία

Το νέο ζητούμενο, το «αίνιγμα» που έθετε η νέα θρησκεία και το οποίο οι Έλληνες αρχιτέκτονες πριν από 15 αιώνες προσπάθησαν να επιλύσουν ήταν πώς μέσα σε έναν κλειστό χώρο (και όχι πλέον κάτω από τον ουράνιο θόλο) μπορεί ο άνθρωπος να συλλάβει με τις πεπερασμένες αισθήσεις του κάτι από το άφατο του θείου. Η απάντηση που έδωσαν είναι ότι αυτό μπορεί να γίνει μέσα από την αρμονική ενεργοποίηση των πυθαγόρειων άφατων συμβόλων, δηλαδή των αριθμών, των μαθηματικών, που πλήρως προσδιορίζουν κάθε υλική κατασκευή, αλλά και κάθε εκδήλωση στο υλικό πεδίο. Σκέφτηκαν ότι θεωρητικά θα μπορούσε να εντοπιστεί εκείνη η αρμονική σύνθεση που να οδηγεί στη δημιουργία ενός υλικού χώρου με την ιδιότητα να δρα ως «ενδιάμεσος χώρος» ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θείο. Η Αγία Σοφία είναι ακριβώς αυτή η αρμονική σύνθεση στην οποία κατέληξαν.

Είναι η συγκεκριμένη απάντηση που οι επιστήμονες έδωσαν στο πιο προκλητικό, αφηρημένο, μεταφυσικό ερώτημα. Οι μαθηματικές εξισώσεις που αποδίδουν τις μη αισθητές διαστάσεις της πραγματικότητας είναι «χτισμένες» μέσα στην τοιχοποιία της Αγίας Σοφίας. Η Αγία Σοφία είναι ίσως ο τελειότερος μηχανισμός επαφής με το θείο μετά τον Παρθενώνα, που ασφαλώς είχε μια εντελώς διαφορετική σύλληψη, συμβολισμό και λειτουργία. Όλα αυτά ίσως μας βοηθούν να κάνουμε και τη σκέψη ότι είναι μάλλον ευεξήγητη η διεκδίκηση του ναού από όσους επίσης θα ήθελαν να προσεγγίσουν το θείο με κάποιους άλλους ύμνους. Αλλά και ότι ο ναός είναι μεγαλύτερος από τις εποχές και τους ανθρώπους που έρχονται και φεύγουν, μεγαλύτερος ίσως και από τις ίδιες τις θρησκείες – με την έννοια ότι τα άφατα σύμβολα που τον ορίζουν μπορεί είναι μια «θρησκεία» πάνω από τις θρησκείες.

Το βιβλίο της Μπισέρα Πέντσεβα «Hagia Sofia: Sound, Space and Spirit in Byzantium (Pennsylvania State University Press, 2017) κέρδισε το 2018 το βραβείο για την καλύτερη μονογραφία στις ιστορικές σπουδές της American Academy of Religion. Σε συνέντευξή της στην «Καθημερινή» (5.4.2020) η ακαδημαϊκός είπε: «Στον μεσαιωνικό κόσμο δεν υπήρχε η έννοια του “πραγματικού” (real). Υπήρχε η έννοια της “Αλήθειας” (Truth). Ο χώρος της Αγίας Σοφίας είναι έτσι σχεδιασμένος ώστε να παράγει διαρκώς Αλήθεια, δηλαδή Σοφία. Και η Σοφία ταυτίζεται με το θείο. Η Αλήθεια έρχεται πιο κοντά στις αισθήσεις μας, στον υλικό κόσμο μας, μέσα από το φως και τον ήχο. Σκεφτείτε τη “Μεγαλοφωνία”, τον λαμπερό, ευρύ ήχο που παράγεται μέσα από την ανθρώπινη συμμετοχή στην τελετή, των ψαλτών, αλλά και του χριστεπώνυμου πληρώματος που συμμετέχει στις επαναλήψεις των ψαλμών. Αυτό είναι το φαινόμενο που αποκαλούμε “μυσταγωγία”». Η Αγία Σοφία παράγει και προσφέρει μια άχρονη αλήθεια σε όλη την ανθρωπότητα, η οποία είναι διαφορετική από εκείνη που αναπαράγουν οι πολιτικοί ηγέτες και τα δελτία ειδήσεων. Ας προσπαθήσουμε να την ακούσουμε. ■

Written by dds2

23 Ιουλίου, 2020 at 8:44 μμ

ΑΟΖ Ελλάδος

leave a comment »

Ο χάρτης είναι από τις exclusive economic zones (EEZ) σύμφωνα με το άρθρο 55 της Convention on the Law of the Sea του ΟΗΕ.

πηγή: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=2986263944791902&set=a.1720164501401859&type=3&theater

Written by dds2

10 Ιουλίου, 2020 at 1:58 μμ

Αναρτήθηκε στις Uncategorized

Tagged with , , , ,

Ηow Europe can fix its forests data gap (Νature)

leave a comment »

The European Union must improve how it collects forest data, which are essential to its ambitions in biodiversity and climate change.

A woman standing in a mountainous landscape holds a small sapling of heather ready to be planted
It can take years for small, young trees (such as this one in Gran Canaria, Spain) to absorb the amount of carbon that is released when old-growth forests are lost.Credit: Desiree Martin/AFP/Getty

A study published this week reveals how European countries’ need for wood biomass is contributing to an increase in forest harvesting1. The finding comes from a team of researchers at the European Commission’s Joint Research Centre in Ispra, Italy, whose conclusions are based on satellite data.

Between the period of 2011–15 and that of 2016–18, ‘harvested’ forest area — defined as the part of a forest where trees are cut down and others planted in their place — increased by nearly 50%, from 0.76 million hectares to 1.13 million hectares. Of the 26 member states assessed, just 2 — Finland and Sweden — accounted for half of the increase.

This is an important finding. It has implications for biodiversity and climate-change policies, and for the part forests play in nations’ efforts to reach net-zero emissions. Forests account for about 38% of the European Union’s total land surface, and offset about 10% of its total greenhouse-gas emissions by acting as carbon sinks.

The surge in harvesting might reduce forests’ ability to absorb carbon from the atmosphere, the authors say. One reason for this is that large amounts of carbon are released quickly as older trees are felled — but it takes much longer for the same amount of atmospheric carbon to be absorbed by the smaller, younger trees planted in their place.

Paradoxically, the increase in harvested forest area has been driven, in part, by demand for greener fuels, some of which are produced from wood biomass. That includesbioenergy, which comprises about 60% of the EU’s renewable energy. This increase in biomass products can, in turn, be traced to the EU’s bioeconomy strategy, a policy that has promoted the use of forest resources for energy, as raw materials for industries and to create jobs.

The bioeconomy strategy has been a success in one respect: total economic output from the EU’s forests between 2012 and 2016 rose by 25%, from €43 billion to €54 billion— and the increase doubled to 50% in Poland and Sweden. But economic success has come at an ecological cost.

Many of the continent’s leaders are advocates of a set of ideas known as the European Green Deal, which aims to keep economies growing and create jobs by promoting greener development. However, these objectives can end up counteracting each other. For example, in its new biodiversity strategy, published in May, the EU proposes planting 3 billion trees. But it also suggests designating 30% of land (up from 26%), including old-growth forests, as protected by 2030. If forest harvesting continues at the current rate, such an ambition will be difficult to achieve.

The EU also has a target to double its share of low-carbon and renewable energy to 34% from 2015 to 2030. The European Parliament agreed that the burning of wood could count towards this target. But if wood were to supply even 40% of the extra energy, that would mean burning all of Europe’s existing harvest, profoundly threatening the world’s forests.

The European Commission is designing a new forestry strategy, expected in 2021, that will complement the biodiversity policy. The Joint Research Centre has been asked by the commission to establish a permanent EU observatory on forests. This will draw on the type of satellite data used in the current study to more regularly monitor deforestation, forest degradation and changes to global forest cover — and will make the data accessible to the public. The researchers drew on data from the joint NASA/US Geological Survey Landsat series of Earth-observation satellites and the Global Forest Change data set, and used Google Earth Engine, a facility that enables researchers to use Google’s supercomputers to process satellite imagery.

The planned forest observatory is a crucial development, and one for which the commission deserves to be commended. Once its data become available, EU member states need to incorporate them into the official statistics that policymakers use to make decisions — for example, when planning strategies to reach net-zero emissions. Many countries’ forest data — including those that are reported to the EU’s statistics office, Eurostat — are based on manual forest surveys. Such surveys are important, but in some cases they are carried out only at decadal intervals, partly because they are expensive. A dedicated observatory will provide decision-makers with much more timely data and help them to identify unintended consequences of their policies.

Ultimately, data must drive action. And, as we have often written, time is running out. Forests provide valuable services on which people and the environment depend. Their exploitation cannot continue at the current rate.

Nature 583, 8 (2020)

doi: 10.1038/d41586-020-01848-x

Η αντίδραση αυξάνεται λόγω του ελληνικού νόμου για την απορρύθμιση της ενέργειας (The Guardian, 11/6/20)

leave a comment »

Backlash grows over Greek energy deregulation law

Campaigners fear damage to protected regions by companies exploiting their resources

anti-oil protesters
Drilling for oil and gas is explicitly allowed within protected areas of Greece for the first time. Photograph: Kostas Tsironis/EPA

The Greek government is facing growing opposition over a controversial environmental super-law passed when debate and public consultation were curtailed by lockdown measures imposed as a result of the pandemic.

Resistance has intensified as part of a grassroots revolt over legislation that critics contend will irrevocably change the face of Greece.

“It was passed in the most undemocratic way with very few MPs and when citizens were forced to stay at home and couldn’t react,” said Yorgos Tsamis, an activist educator on the frontline of a mass protest against the reform in Athens last week. “What is at stake is the future of the country, its mountains, valleys, coasts and animal species.”

Opponents argue the sweeping legislation allows wind parks to be installed on rocky isles, and protected areas of world-class biodiversity and beauty to be exploited by the oil and gas industry.

As the country increasingly adopts renewable energy, international companies are lining up to exploit its natural resources, including by placing industrial-sized turbines on windswept Aegean islands and mainland mountain ridges. For firms behind the proliferation of solar plants, Greece’s plentiful sun can be harnessed year round.

This is what worries Tsamis, who for the past month has protested outside the Greek parliament with a handwritten banner around his neck proclaiming: “environment is more important than economy”.

“They call it a modernising law that will promote green development,” he said referring to the centre-right administration of Kyriakos Mitsotakis, the prime minister. “For us, though, it is greed in modern form.”

It is a view shared by demonstrators, who, backed by the political opposition, have denounced the policies for favouring investors over an environment made ever more fragile by the challenges of climate change.

“Whichever way you slice it or dice it, this law has been drafted to facilitate large-scale investments and not the needs of local communities,” said Iosif Efraimidis, a prominent environmental activist. “Why should we destroy our natural and historic landscape, our hilltops and rocky isles, to produce energy that is then exported, at great cost, far and wide?”

The government, elected on a reform agenda last July, insists that after nearly a decade of debt crisis, the law will accelerate the country’s economic recovery post-coronavirus.

By overhauling environmental regulations blighted by bureaucracy and outdated rules, it argues business – and jobs – are likely to be boosted at a time when the nation again faces the spectre of deep recession. Environmental licensing, long a hurdle to investment, has been simplified so permits that had required eight years to be granted can be obtained in 150 days. Land use rules have been changed and with them management of protected areas. “We have applied the best European practices,” said environment minister, Kostis Hatzidakis warning that Greece couldn’t afford to be “the country that investors think of as never to mess with, especially after coronavirus”.

Mitsotakis, an ardent advocate of renewables, said the legislation will enable Greece to end its addiction to coal while guaranteeing “rapid and sustainable development”. The government has vowed to phase out all but one of the country’s 14 lignite-powered stations by 2028 with a view to ensuring that more than a third of its energy production is clean by the end of the decade.

Last week Mitsotakis announced tax incentives to boost the use of electric vehicles as part of plans to move to low-carbon mobility in a state that remains far behind the rest of Europe in reducing carbon emissions. Opponents counter that the leader, whose career was in finance before he went into politics, is driven more by a desire to lure investors.

From Crete in the south to the Agrafa mountains in central Greece and Macedonia further north, critics fear the fast-tracked law is a fig leaf for “pharaonic infrastructure” projects. The legislation’s abstruse language – and the abrupt addition of provisions never publicly discussed – has fuelled concerns.

“One of the most problematic issues is that for the first time drilling for oil and gas is explicitly allowed within protected areas,” said Theodota Nantsou, head of environmental policy at WWF Greece. “As a result it seriously threatens those areas with housing and touristic development.”

Part of the global Natura 2000 network of protected areas, the sites are havens for rare species, both on land and at sea.

Over 80 ecological and civil society groups, with the backing of prominent NGOs, are now calling for the legislation to be nullified. Academics, judges and scientists have questioned the efficacy and legality of the law. A tourism bill introducing more lenient penalties for illegal coastal use, also passed last month, has further aggravated an increasingly active environmental lobby.

Environmental protesters in Athens
Environmental protesters in Athens last Friday. Photograph: George Panagakis/Pacific Press/Rex/Shutterstock

Condemnation has been particularly acute on islands where opposition to proposed wind farms has become ever more violent and where people are incensed they were never asked about projects that will directly affect their lives. Clashes erupted on Tinos in the Cyclades recently when riot police attempted to disperse locals demonstrating against turbines being erected in a region known for its natural beauty. Anger has mounted as diggers and bulldozers have moved in to create roads in areas designated for windfarms.

“It reminds me of the 1960s when we scarred our mountains just to export cement,” said Efraimidis, an architectural planner by profession. “The damage is still visible today.”

MEPs have rallied. Petros Kokkalis, who represents the main opposition Syriza party in the European parliament, said greens and leftists are pressuring Frans Timmermans, the EU commissioner for climate action, to intervene and had written to him outlining the law’s flaws.

“Under guise of the pandemic, with severely limited public consultation, the government has rammed through a piece of legislation that mistakes deregulation for modernisation and goes against the wellbeing of Greek people,” he told the Guardian, emphasising that EU law, ultimately, superseded that of member states. “You can’t double the capacity of renewables in Greece with riot police. You have to build social alliances and ensure biodiversity protection to achieve a green deal. The government has chosen confrontation over cooperation.”

leave a comment »

Στο πλαίσιο των εργασιών της Επιτροπής που έχει συστήσει το ΥΠΕΝ για την απλοποίηση των αδειοδοτικών διαδικασιών Α.Π.Ε., η ΕΛΕΤΑΕΝ υπέβαλε το Πλαίσιο των προτάσεών της για τα στάδια αδειοδότησης μετά την άδεια παραγωγής και την ΑΕΠΟ.

Το κείμενο περιλαμβάνει τις προτάσεις της ΕΛΕΤΑΕΝ για:

  • Θέματα αδειοδότησης της Σύνδεσης
  • Θέματα αδειών εγκατάστασης και λειτουργίας
  • Παρατάσεις προθεσμιών
  • Έργα διαγωνισμών – ΣΕΔΠ
  • Θέματα δασικής, περιβαλλοντικής και λοιπής αδειοδότησης
  • Θέματα αιγιαλού και παραλίας
  • Πολεοδομικά θέματα
  • Περιβαλλοντική κατάταξη
  • Το σημείο επαφής

Δείτε το Πλαίσιο των προτάσεων ΕΔΩ

Ο ΣτΠ για το ψηφισθέν ν/σ Χατζηδάκη (περ/κό νόμο)

leave a comment »

Σχόλια για το Περιβαλλοντικό σχέδιο νόμου

Σχόλια του Συνηγόρου του Πολίτη επί του σχεδίου νόμου ««Εκσυγχρονισμός περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ενσωμάτωση στην ελληνική νομοθεσία των Οδηγιών 2018/844 και 2019/692 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και λοιπές διατάξεις».

Συμπληρωματικά Αρχεία

Σκέψεις για τον κορωνοϊό, την διάδοση και τις επιπτώσεις του

leave a comment »

[Σκέψεις για τον κοροναϊό την διάδοσή και τις επιπτώσεις του σε αρχείο pdf]**

Δημήτριος Δούκα Σουφλέρης*

Η υπόθεση της λεγόμενης πανδημίας προκαλεί πολλαπλώς τον καθένα από εμάς. Πρώτα απ΄ όλα γιατί μας έχει βάλει σε πρωτόγνωρες καταστάσεις και τρόπους. Κατά δεύτερον γιατί αναδιαμορφώνει τα βιώματά μας και προφανέστατα λειτουργεί και ως ένα προεικόνισμα του μέλλοντός μας. Κατά τρίτον γιατί μας έχει συμπιέσει κάτω από ένα και μόνο καθεστώς: αυτό του Φόβου και της Ανάγκης.

Κάνει όμως και κάτι άλλο εξίσου σημαντικό, αν όχι και σημαντικότερο. Προκαλεί σε τεράστιο, κατά τη γνώμη μου απόλυτο βαθμό, τις πολιτειακές μας συνθήκες. Τούτο δε γίνεται σε παγκόσμιο επίπεδο και ταυτόχρονα. Τηρουμένων των αναλογιών, κάτι ανάλογο είχε να το ζήσει η ανθρωπότητα από την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αν και τότε υπήρχαν σχετικά ήσυχες γωνιές της Γης. Κάτι που σήμερα δεν υπάρχει αφού ο φόβος της πανδημίας και τα μέτρα που λαμβάνονται έχουν απλωθεί στο σύνολο των κρατών του κόσμου.

Προκαλεί όμως αυτό που ζούμε και για τα στοιχειώδη μαθηματικά και λογική που λίγο ή πολύ κατέχουμε αν όχι όλοι, πάντως οι περισσότεροι με γνώσεις στοιχειώδους εκπαιδεύσεως.

Το τελευταίο με έχει οδηγήσει στους ακόλουθους προβληματισμούς και συλλογισμούς.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΔΥ1 μέχρι και την 16/4/2020 στην Ελλάδα είχαν γίνει 49390 τεστ2. Από αυτά θετικά ως προς τον κορονωϊό ήταν τα 2928 (βλ. Ημερήσια έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης λοίμωξης από το νέο κορωνοϊό – COVID-193. Δεδομένα έως 16 Απριλίου 2020)4. Σύμφωνα με την ΄προαναφερόμενη Ημερήσια Έκθεση το ποσοστό των θετικών στον κορωνοϊό τεστ είναι 5,9%. Ως ασθενείς/κρούσματα χαρακτηρίζονταν 2207 από τους θετικούς στο τεστ, δηλαδή ποσοστό 4,4%.

Από τα κρούσματα 569 θεωρούντο σχετιζόμενα με ταξίδια στο εξωτερικό, 921 σχετιζόμενα με ήδη γνωστό κρούσμα και προφανέστατα τα υπόλοιπα, δηλαδή 717 από τον συνολικό αριθμό των κρουσμάτων και 1438 από τον συνολικό αριθμό των διαγνωσθέντων με θετικό τεστ ήταν χωρίς να έχει καθορισθεί η προέλευση και αιτιολογία τους. Δηλαδή το ποσοστό των ανεξακρίβωτων φορέων του κορωνοϊού είναι 32% για τα χαρακτηριζόμενα ως κρούσματα και 49% επί του συνόλου των φορέων του ιού, δηλαδή ο ένας στους δύο φορείς δεν γνωρίζουμε από που έχει μολυνθεί.

Ο αριθμός των θανόντων επί των επίσημα διαγνωσμένων ως νοσούντων ήταν 105 άνθρωποι. Οι θανόντες επί των νοσούντων ήταν ως ποσοστό 4,7%. Οι θεραπευθέντες μέχρι την 21η Απριλίου 577 ασθενείς5.

Η νόσος έχει εξαπλωθεί σε σχεδόν όλους τους νομούς της Ελλάδος. Ο σχετικός χάρτης του ΕΟΔΥ που υπάρχει σε κάθε ημερήσιο δελτίο μας δείχνει για την16η Απριλίου 2020 (βλ. εικ. 1)

εικόνα 1. Χάρτης της Ελλάδας με τα επιβεβαιωμένα κρούσματα της νόσου, στις 16/4/2020, από το ημερήσια έκθεση δεδομένων της ιδίας ημέρας

Από την προηγούμενη εικόνα βλέπουμε ότι σχεδόν το ήμισυ της χώρας παρουσιάζει τον υψηλότερο κατά την διαβάθμιση τού χάρτη αριθμό κρουσμάτων, ενώ οι υπόλοιποι νομοί έχουν μεν κρούσματα αλλά σε χαμηλότερο βαθμό. Σε κάθε περίπτωση όμως και παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί η διάδοση του ιού της νόσου και των νοσούντων έχει αυξηθεί σε αριθμό και γεωγραφική διασπορά.

Τα τεστ που διενεργούνται σύμφωνα με τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές που έχει συμφωνηθεί να εφαρμόζονται στη χώρα, γίνονται στα σοβαρότερα περιστατικά και εν γένει με μεγάλη φειδώ. Σε καμία περίπτωση δεν διενεργούνται τεστ σε τυχαία δείγματα πληθυσμού ή σε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες ή χωρικές εκτάσεις έτσι ώστε να διερευνηθεί η πραγματική διασπορά.

Πάρα ταύτα, μπορούμε να θεωρήσουμε -νομίζω- ότι αφού τα τεστ γίνονται με τα ίδια κριτήρια ως προς τους ασθενείς ή υπόπτους και σε σχεδόν όλη τη χώρα, αφού η διάδοση της νόσου πλέον αγγίζει το σύνολο της (σε περιστατικά βεβαιωμένα), μπορούμε λοιπόν υπό αυτούς τους όρους να θεωρήσουμε ότι αυτά τα τεστ αποτελούν ταυτοχρόνως μία σχεδόν τυχαία δειγματοληψία που θα είναι ενδεικτική της πραγματικής καταστάσεως που ισχύει για το σύνολο της χώρας και του πληθυσμού της και για την πραγματική διασπορά του ιού στο γενικό πληθυσμό.

Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να οδηγηθούμε στην υπόθεση ότι εφαρμόζοντας το ποσοστό του αριθμού των νοσούντων [και πάλι περιοριστικά λειτουργούντες θα πάρουμε το ποσοστό των κρουσμάτων (4,4%) και όχι των διαγνωσθέντων ως θετικών στο τεστ (5,9)] επί του συνόλου της χώρας, δηλαδή το 4,4% στα 10816286 κατοίκους της Ελλάδος6 βρίσκουμε ότι ο πιθανός αριθμός νοσούντων/κρουσμάτων κατά την περίοδο που παρακολουθούμε την νόσο και διεξάγουμε τεστ είναι ίσος με 475.916.

Κατόπιν εφαρμόζοντας το ποσοστό των θανάτων επί των νοσούντων (που από τα στοιχεία της Ημερήσιας έκθεσης έχει υπολογισθεί σε 4,7%) βρίσκουμε ως πιθανό αριθμό θανάτων 475.916 x 4,7% = 22368 (22368 θάνατοι).

Σύμφωνα με τα σχετικώς ήπια δεδομένα που προέκυψαν από την Κίνα κατά τα οποία η νόσος οδηγεί σε θανάτους σε ποσοστό περίπου 2,5% – 3%, τότε θα έπρεπε επί του προαναφερομένου αριθμού νοσούντων που έχουμε υπολογίσει για το σύνολο της χώρας να είχαμε στην περίοδο αυτή (μικρότερη του διμήνου) 11897 θανάτους από τη νόσο (για το χαμηλότερο ποσοστό του 2,5%).

Τέλος αν θεωρήσουμε ότι και πάλι υπερβάλουμε, λανθάνουμε και τα πραγματικά νούμερα είναι πολύ λιγότερα, όμως και πάλι θα είχαμε μία αύξηση των θανάτων, των μη εύκολα αποδιδόμενων στα συνήθη αίτια και με προφανή τα συμπτώματα του COVID-19.

Τίθενται τα ερωτήματα: εάν η νόσος είναι τόσο μεταδοτική, επικίνδυνη και θανατηφόρα σε ποσοστό κατ΄ ελάχιστον 2,5%, γιατί δεν παρατηρήθηκε κάτι τέτοιο; Δηλαδή γιατί μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα (μικρότερο του διμήνου από την ημερομηνία που αναγνωρίσθηκε επισήμως ο πρώτος ασθενής με COVIT-19 στην Ελλάδα) δεν έχει παρατηρηθεί μία σημαντική και αδικαιολόγητη αύξηση των θανάτων στο γενικό πληθυσμό;

Επιπλέον, εάν η αρχική εδώ υπόθεση, δηλαδή ότι οι φορείς του ιού στη χώρα είναι λίγες εκατοντάδες χιλιάδες7, τότε γιατί σε αυτούς τους αρκετά πολλούς ανθρώπους, κυρίως περνά απαρατήρητος και εν τέλει εντελώς αδιάγνωστος, ακόμη και εκτός κάθε υποψίας ο ιός;

Ακόμη δε και εάν υποθέσουμε ότι ο αρχικός συλλογισμός -περί του πραγματικού αριθμού ανθρώπων που έγιναν φορείς του ιού ή ασθένησαν- είναι παρατραβηγμένος και διπλάσιος ή τριπλάσιος ή εξαπλάσιος του πραγματικού, όμως και πάλι θα έπρεπε αντίστοιχα οι θάνατοι να κυμαίνονται (αναλόγως του σφάλματός μας) από 2000 έως περίπου 12000. Αριθμός όμως που φυσικά δεν έχει παρατηρηθεί.

Η άρνηση των παραπάνω με τον ισχυρισμό ότι δεν υπάρχει αυτή η διασπορά και ότι οι σκέψεις μας είναι λανθασμένες και αστήρικτες αντιβαίνει προς δύο λογικά επιχειρήματα:

Α) Θα έπρεπε να δεχτούμε ότι εμάς δεν μας ξεφεύγει κανείς από τα τεστ που κάνουμε. Πράγμα απίθανο γιατί στη χώρα μας κάνουμε λίγα τεστ και ούτως ή άλλως μόνο ως θαύμα θα μπορούσε να ερμηνευθεί το ότι με τα τεστ που κάνουμε τους βρήκαμε όλους και δεν μας ξέφυγε κανείς από τους φορείς του ιού.

Β) Επίσης η άρνηση του αρχικού ισχυρισμού μας αντιβαίνει και προς την σχεδόν ως καθολική και απόλυτη αλήθεια άποψη ότι έχουμε να κάνουμε με πάρα πολύ μεταδοτικό κορωνοϊο.8

Το συμπέρασμα από τα προηγούμενα είναι το εξής ερώτημα/υπόθεση: Μήπως η επικινδυνότητα του κορωνοϊού είναι πολύ μικρότερη από αυτήν που διατυμπανίζεται; Μήπως η θνητότητα από την νόσο που προκαλεί και στην οποία δόθηκε το όνομα COVID-199 είναι επίσης πολύ χαμηλότερη από τους μέσους όρους που παρουσιάζονται και κυμαίνονται στο σχετικά υψηλό επίπεδο του 2,5-3,5%; Και εάν συμβαίνουν αυτά, τότε γιατί δημιουργήθηκε όλη αυτή η υπερβολική ιστορία;

Ας προσεχθεί ότι στο παρόν κείμενο δεν υποστηρίζεται ότι δεν υπάρχει πρόβλημα ή ότι δεν υπάρχει ο νέος ιός και ότι ας πούμε προκαλεί και μία ξεχωριστή νόσο στην οποία δώσαμε ήδη το δικό της όνομα. Αυτά θεωρούνται ως βασικές παραδοχές για τους παρουσιαζόμενους πιο πάνω υποθετικούς συλλογισμούς και σκέψεις. Στο παρόν όμως κείμενο αναφέρεται ένας προβληματισμός, με τον εξοπλισμό των λογικών ικανοτήτων και την παιδεία του μέσου ανθρώπου που παρακολουθεί τα συμβαίνοντα γύρω του, ενημερώνεται προσπαθεί να εμβαθύνει και φυσικά ως ανθρώπινο ον δεν σταματά να σκέφτεται και να διερωτάται.

Θα κλείσω με την κατά την άποψή μου ερμηνεία του γιατί η ελληνική κυβέρνηση αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει την πανδημία με τον τρόπο και τις μεθόδους που επέλεξε.

Ο πρώτος λόγος είναι καθαρά πολιτικός με την έννοια βεβαίως της πολιτικής από την πλευρά της κεντρικής πολιτικής σκηνής και την πολιτική των επαγγελματιών πολιτικών. Η σύνεση, αυστηρότητα, πρόνοια κλπ εκ μέρους της ελληνικής κυβερνήσεως αποτέλεσαν τον τέλειο τρόπο για να γυρίσει το παιχνίδι προς το μέρος της και να ωφεληθεί τα μέγιστα μετά από τις αλλεπάλληλες και συνεχώς διογκούμενες δυσκολίες που αντιμετώπιζε στο λεγόμενο μεταναστευτικό ζήτημα αλλά και τα προβλήματα με την συνεχώς και πιο επιθετική και διεκδικητική Τουρκία. Είναι σαφές ότι ο στόχος αυτός επετεύχθη απόλυτα, δηλαδή τα δύο άλλα ζητήματα επισκιάσθηκαν τόσο από την αγχωτική ειδησεογραφία, την στρεσογόνο επιστημολογία και τα προβλήματα ενός περίκλειστου και περιορισμένου πολιτειακού βίου, στα όρια της συνταγματικής νομιμότητας10 και φυσικά εκτός κάθε πλαισίου της λεγόμενης κανονικότητας.

Ο δεύτερος λόγος που η ελληνική κυβέρνηση ενεργεί έτσι είναι γιατί τούτο πράττουν εν γένει και οι υπόλοιποι στο κόσμο κυβερνώντες και τούτο επιτάσσεται ως η νέα παγκόσμια ανάγκη. Ας διερωτηθεί όμως κανείς τι κόσμος είναι αυτός που ζούμε την τελευταία 20ετία, όπου οι ζωές μας και τα δικαιώματά μας υπόκεινται στις επαναρρυθμίσεις λόγω της διεθνούς τρομοκρατίας (πχ Δίδυμοι Πύργοι το 2001 και εντεύθεν) τις διεθνείς χρηματικές κρίσεις παγκοσμίου εμβελείας (πχ 2007- 2008 και εντεύθεν) ή την σκιά και θανατηφόρο απειλή της κλιματικής αλλαγής. Και πλέον μετά από μια σειρά επιδημιών11 και πανδημιών από το 2003 έως το 2020 την τωρινή παγκοσμίου εμβελείας πανδημία.

Ο τρίτος λόγος είναι η γνώση εκ μέρους των κυβερνώντων του σοβαρώς πάσχοντως δημοσίου συστήματος υγείας. Συνεπώς ενεργούντες με τον τρόπο που επέλεξαν προφυλάσσονται από μία κατάσταση που θα ήταν τραγική πολιτικά και κοινωνικά, αυτό που ονομάζεται “κατάρρευση του δημοσίου συστήματος υγείας”.

Και προς επίρρωσιν του ανωτέρω προβληματισμού και υποθετικών συλλογισμών, πως μπορεί να γίνεται λόγος για άρση των μέτρων όταν ακόμη υπάρχει αυξητικός ρυθμός για την Ελλάδα (σύμφωνα με τον ΠΟΥ ανάμεσα στο 5 έως 8%), αν ο ιός και η νόσος COVIDΣκέψεις για τον κοροναϊό την διάδοσή και τις επιπτώσεις του-19 είναι τόσο επικίνδυνα και μεταδοτικά και ακόμη δεν έχει βρεθεί εμβόλιο ανοσοποίησης και απολύτως επιτυχές φαρμακευτικό θεραπευτικό σχήμα;

Κύμη 21/4/2020

—–

2Η θέση και κατάταξη της Ελλάδας, για την περιοχή της Ευρώπης, από τον ΠΟΥ (WHO) με εύχρηστο διαδραστικό χάρτη στο https://who.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html?fbclid=IwAR0Q9k0RnzuOZD5SsgFKMX21FJe9R4LWU6MafAMtfcbJzb-xrj8LgbiF4RQ#/ead3c6475654481ca51c248d52ab9c61

3Στοιχεία από το Ευρωπαϊκό Κέντρο CDC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης Ασθενειών) στο https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19-pandemic?fbclid=IwAR1AcGGreNMLdPxkSWub0qS7k0wcKt8MsP9izk0ulrx8YwBhJLWsFuZM6AI

4Δημοσιευμένο στα Ημερήσιες Εκθέσεις COVID-19 στον ιστότοπο του ΕΟΔΥ, στο https://eody.gov.gr/epidimiologika-statistika-dedomena/imerisies-ektheseis-covid-19/

6Ελληνική Στατιστική Αρχή, https://www.statistics.gr/el/statistics/-/publication/SAM03/-, κατά την 18/4/2020.

8 Τα στοιχεία που δίνονται για το R0 (Reproduction number=αριθμός αναπαραγωγής) για COVID-19 ≈ 1.5-4.5

R0 for Measles (= ιλαρά) ≈ 15

R0 for Chickenpox (= ανεμοβλογιά) ≈ 10

R0 for SARS ≈ 3

βλ· https://ugc.futurelearn.com/uploads/files/00/50/0050ec0e-1dd8-4719-b619-c0be43c9391d/Step_1.9_Final_.pdf από το COVID-19 και γενικότερα στο London School of Hygiene & Tropical Medicine

9Ας ξαναδιευκρινησθεί ότι ο ιός ΄έχει ονομασθεί SARS-CoV-2 και η νόσος COVIT-19.

10Αντιρρήσεις επ΄ αυτού φυσικά υπάρχουν. Ας αναλογισθούμε όμως: ποιος μπορεί να καθορίζει προτεραιότητες ανάμεσα σε ισοδύναμα έννομα αγαθά και συνταγματικώς κατοχυρωμένα ατομικά δικαιώματα; Μία κυβέρνηση και η μιντιακή προπαγάνδα; Πόσο ορθά λειτουργεί μία κοινωνία και η θεσμισμένη πολιτεία όταν έχει καταργηθεί εν τοις πράγμασι κάτι τόσο θεμελιώδες όπως η προσωρινή δικαστική προστασία (περίπτωση Ασφαλιστικών Μέτρων); Και πόσο έντιμοι είναι οι οικονομικοί περιορισμοί που αφήνουν πλήρως αρρύθμιστες τις τράπεζες, σε πλήρη λειτουργία τις μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες, προκρίνουν τα super market έναντι των μικρομάγαζων και κοροϊδεύουν τους πάσχοντες επιστήμονες/ελεύθερους επαγγελματίες βοηθώντας τους οικονομικά με γελοίες καταρτίσεις και μοιράζοντας τα χρήματα σε αναλογία 6 προς 5 (όπου το δεύτερο καταλήγει σε μεγαλοεπιχειρηματίες);

11Public Health Emergency of International Concern (PHEIC). Από το 2009 μέχρι σήμερα έχουν ανακηρυχθεί 6 PHEIC. Οι ακόλουθες: 2009 H1N1 (γρίππη των χοίρων) πανδημία, 2014 πολυομελίτιδα , 2014 Ebola στη Δυτική Αφρική, 2015–16 Zika επιδημία, 2018–20 Kivu Ebola επιδημία και πλέον 2019–20 coronavirus pandemic. Πηγή: Wikipedia.


*Δικηγόρος

Επιμ/θείς στο ΕΚΠΑ στη Βιώσιμη Ανάπτυξη και το Περιβάλλον

Imperial College Clean Power Professional Certificate

**δημοσιεύθηκε και στο http://www.legalnews24.gr/2020/04/…vqb6NHI

  • αφιερωμένο στην ΑΔΣ, για την οποία ισχύει το «γηράσκω αεί διδασκόμενος»

Οι Αρταμάνοφ του Μαξίμ Γκόρκι

leave a comment »

«… Στο τέλος θα τα καταφέρετε να βγαίνει ο ήλιος και ν’ ανεβαίνει στον ουρανό υπακούοντας στις σειρήνες των εργοστασίων σας και η θολή μέρα να ξεπροβάλλει μέσ’ απ’ τους βάλτους και τα δάση ακούγοντας την πρόκληση των μηχανών, τι θα κάνετε όμως με τον άνθρωπο΄» (σελ. 336).

 

 

 

 

 

Μετάφραση Άρη Αλεξάνδρου,

εκδόσεις Πατάκη,

Αθήνα 2018

 

 

 

Written by dds2

17 Απριλίου, 2020 at 12:52 μμ

Αναρτήθηκε στις Uncategorized

Tagged with

Είναι η ύπαρξη Θεού παράλογη λόγω της ύπαρξης του κακού; (Μια αντίκρουση στον Peter Singer)

leave a comment »

[Το τελικό κείμενο, με πρόλογο και επίλογο, που εξηγεί πως προέκυψε αυτή η αντίκρουση στον Peter Singer. Σε αρχείο pdf εδώ]

Είναι η ύπαρξη Θεού παράλογη λόγω της ύπαρξης του κακού;

Πρόλογος

Στο ακόλουθο κείμενο, με τον αρχικό τίτλο που του είχα δώσει, με αφορμή μία διάλεξη του Peter Singer, ενός αξιόλογου Αυστραλού φιλοσόφου, που χαίρει εκτιμήσεως για τις πρωτότυπες και “πράσινες” αντιλήψεις του, έγινε μία απόπειρα αντίκρουσης των θέσεών του. Η αντίκρουση αυτή υπήρξε σχεδόν αυθόρμητη και κατεγράφη άμεσα. Καμία εξωτερική αναφορά ή παραπομπή δεν υπήρχε ή δεν έγινε με αυτή.

Το κείμενο έμεινε για κάποιο χρονικό διάστημα έτσι. Σε κατοπινή χρονική στιγμή διάβασα κάτι που θεώρησα ότι σχετιζόταν με το κείμενό μου. Το παρέθεσα κάτω από αυτό. Το ίδιο ξανασυνεβήκε μερικές φορές ακόμη, με διαφορετικά κείμενα ή και με συζητήσεις. Έτσι όλα αυτά που ήρθαν εκ των υστέρω σε γνώση μου -και εγώ θεώρησα ότι συνδέονταν κατά τρόπο σημαντικό με το αρχικό κείμενο μου- δημιούργησαν ένα προσωπικό μετασχολιασμό στο αρχικό κείμενο. Μάλιστα έχουν παρατεθεί και με τις ημερομηνίες που προέκυψαν. Έτσι φτιάχτηκε κατά τη γνώμη μου ένα ιστορικό προβληματισμού και παραθέσεων.

Φυσικά το θέμα είναι τεράστιο, οι δικές μου δυνάμεις προφανέστατα λίγες, αλλά νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον, ιδίως υπό το πρίσμα ότι εδώ έχει γίνει το ανάποδο από το συνήθως συμβαίνων: Δηλαδή πρώτα κατατέθηκε μία άποψη και μετά έγινε η ας την αποκαλέσουμε θεωρητική τεκμηρίωσή της.

Με τις εξηγήσεις αυτές και για τον προαναφερόμενο λόγο και ως αφορμή ίσως συζητήσεως (και σε κάθε περίπτωση προσωπικής εκφράσεως) δημοσιεύω το κείμενο αυτό ως έχει μέχρι σήμερα1.

Μια αντίκρουση στον Peter Singer

O Piter Singer (στην συνέχεια ΠΣ) υποστήριξε ότι δεν μπορεί να υπάρχει Θεός γιατί αυτό θα ήταν αδύνατο και αντίθετο προς τις βασικές του ιδιότητες. Δηλαδή αυτές τις ιδιότητες που εμείς του αποδίδουμε, κυρίως οι Χριστιανοί -πιθανά και οι Εβραίοι ή οι Μουσουλμάνοι, αφού ιδιαίτερα οι τελευταίοι πιστεύουν σε έναν ελεήμονα Θεό. Οι συλλογισμοί του όμως έχουν ως γνώμονα και κύριο αντίπαλο-στόχο την χριστιανική αντίληψη των πραγμάτων.

Λέει λοιπόν, πως μπορεί να είναι παντοδύναμος και αγαθός και καλός ο Θεός αν επιτρέπει σε τόσο κακό να υπάρχει στον κόσμο. Και ως παραδείγματα (ομολογουμένως ιδιαίτερα δυνατά) αναφέρει τον Χίτλερ (και 6.000.000 θύματα Εβραίους), τον Στάλιν (και 20.000.000 θύματα της εποχής και της πολιτικής του) και τον Πολ Ποτ, στην Καμπότζη (που εξόντωσε το 20% του πληθυσμού της χώρας του).

Ως τίμιος αναζητητής της αλήθειας και διανοητής αναφέρει την άποψη των χριστιανών που έρχεται να δώσει απάντηση στο θέμα. Χαρακτηρίζει την άποψη αυτή ως την κύρια και από παλαιά υπάρχουσα εκ μέρους τους. Πρόκειται για την ύπαρξη της ελεύθερης βούλησης. Σύμφωνα λοιπόν με αυτήν το κακό υπάρχει ως καρπός της ελεύθερης βούλησής μας, πράγμα που είναι πολύ σημαντικό και ας πούμε μπορεί να δικαιολογήσει αυτή την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και της ιστορίας του κόσμου. Μοιάζει να σέβεται και να εκτιμά αυτή τη θέση. Πλην όμως στην συνέχεια την απορρίπτει γιατί την καταρρίπτει. Ως μη δυνάμενη να εξηγήσει μία άλλη συνθήκη του βίου μας, αδιαπραγμάτευτη ως προς την ύπαρξή της και πλήρως ανεξήγητη ως προς την αιτία της.

Ερωτά: εντάξει το κακό που είναι απότοκος της δικής μας κακής βούλησης. Όμως τι γίνεται με το κακό που υπάρχει στον κόσμο και δεν οφείλεται σε εμάς, αυτό που οφείλεται σε φυσικά αίτια και μοιάζει τόσο παράλογο ή πολλές φορές εκπληκτικό σε μέγεθος και το υπόκειται ο άνθρωπος χωρίς τίποτε να μπορεί να τον σώσει από αυτό ή να μπορεί να εξηγήσει γιατί του συμβαίνει. Πως μπορεί αυτός ο φιλεύσπλαχνος και πανάγαθος Θεός να αφήνει να χάνονται τόσες ανθρώπινες ζωές ή να υποφέρουν ή να καταστρέφονται από φαινόμενα όπως ένας σεισμός, ένα τσουνάμι (μην ξεχνάμε, περίπου 200.000 θύματα από κάτι τέτοιο τον Δεκέμβριο του 2004).

Αυτό δεν μπορεί να εξηγηθεί από την δική μας κακή παρεμβολή στον κόσμο.

Άρα η ύπαρξη ενός Θεού με τις γνωστές ιδιότητες, που αφήνει αυτά να συμβαίνουν αντιβαίνει είτε προς τις ιδιότητές του είτε προς την ύπαρξή του. Προφανές και λογικό συμπέρασμα είναι ότι αυτό το πλάσμα, αυτό το Ον δεν μπορεί να υπάρχει.

Στην συνέχεια της συγκεκριμένης ομιλίας ο ΠΣ αναφέρεται στο πρόσωπο του Ιησού. Λέει λοιπόν ότι αυτός ο άνθρωπος ήδη μέσα από τα ίδια του τα λόγια διαψεύδεται. Μάλιστα διαψεύδεται από πράγματα όχι μακρινά από την εποχή του ή τον περίγυρό του. Ο ΠΣ χαρακτηριστικά αναφέρει την πρόβλεψη του Ιησού ότι η Δευτέρα Παρουσία θα γίνει πολύ σύντομα και γιαυτό κάποιοι από τους ακροατές του δεν θα γνωρίσουν τον θάνατο. Αυτό όμως δεν συνέβη. Άρα εντελώς λάθος προέβλεψε τα γεγονότα και εντελώς λανθασμένη ήταν η δήλωση του Ιησού. Στην εξέταση που κάνει για την θέση των χριστιανών επί του θέματος, αναφέρει το ότι οι Χριστιανοί υποστηρίζουν ότι τα λόγια αυτά δεν πρέπει να λαμβάνονται κυριολεκτικά αλλά μεταφορικά. Ο ΠΣ αυτό το απορρίπτει υποστηρίζοντας ότι είναι σαφές ότι ο Ιησούς δεν ομιλούσε μεταφορικά αλλά κυριολεκτικά. Επομένως αυτοδιαψεύδεται και ισχύει ο συλλογισμός περί της ανακρίβειας, αναλήθειας και λαθών του.

Σε όλα αυτά –κατά τον ΠΣ- η απόδειξη βρίσκεται στις ίδιες τις γραφές, σε πολλά σημεία όπου υπάρχουν σχετικές αναφορές.

Βεβαίως ο ΠΣ είναι άνθρωπος της δυτικής σκέψης, διανόησης και αντίληψης. Και σίγουρα είναι γνώστης και μελετητής πολλών θεμάτων, ίσως και σε βάθος. Και προφανώς έχει μεγάλη δύναμη σκέψης και πρωτοτυπίας, πιθανά να έχει θέσει και ρηξικέλευθες απόψεις για τον σύγχρονο “φιλοσοφικό” κόσμο.

Θεωρείται και εκτιμάται ως ένας από τους κορυφαίους διανοητές της εποχής μας. Και ο λόγος του είναι καθαρός, καλοδομημένος, κατά την γνώμη μου μοιάζει καλοπροαίρετος, ευγενής και ειλικρινής.

Ένα ερώτημα που γεννάται είναι το εξής: Έχει μία βιβλική θεώρηση περί της ιστορίας του κόσμου (σε γνωστικό επίπεδο); Και εάν η απάντηση στο προηγούμενο είναι ναι, τότε δεν γνωρίζει ότι το κακό όταν εισήρθε στον κόσμο, εισήρθε καθολικά, τόσο για τον άνθρωπο όσο και για την Φύση; Αυτό που ως γεγονός ονομάζουμε Πτώση (καρπός του προπατορικού αμαρτήματος) είχε συνέπειες για εμάς αλλά και για ολόκληρο το Σύμπαν. Ο κόσμος έπαψε να είναι όπως αρχικά ήταν. Δεν έγινε ακριβώς εχθρικός, όμως έπαψε να είναι –θα τολμήσω τις εκφράσεις- σίγουρος, ασφαλής, άνετος, ακίνδυνος για εμάς. Και όχι μόνο για εμάς. Αλλά για όλα τα πλάσματα και τα όντα που υπάρχουν μέσα σε αυτόν.

Εξ αυτού του λόγου γεννήθηκε αυτό που με μία λέξη ονομάζουμε κακό ή αλλιώς χρησιμοποιούμε όρους όπως δυστυχία, τραγικότητα κλπ. Υπό αυτή την έννοια μόνο μπορεί να εξηγηθεί το γιατί συμβαίνουν αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο και δεν τα χωράει το μυαλό μας: οι σεισμοί και τα τσουνάμι (πχ Κίνα 200.000 νεκροί το 1920, Ιαπωνία 140.000 το 1923, 250.000 το Δεκέμβριο του 2004 στην Ινδονησία, και για ηφαίστειο ας σκεφθούμε λίγο την μοίρα των ατυχών κατοίκων της Πομπηίας κλπ κλπ). Έτσι εξηγείται ο πόνος των αθώων πλασμάτων, των παιδιών, των προσφύγων, των αρρώστων, των αστέγων, των εγκαταλελειμμένων ηλικιωμένων και τόσα άλλα.

Το θέμα όμως είναι ότι αυτό που εγώ ονόμασα εξήγηση των πραγμάτων, δεν χωρά στο νου μας. Και από εκεί ξεκινά η αντίδρασή μας, η επανάσταση μας, ο θυμός, η προσπάθεια δημιουργίας ενός συνεπούς και λογικού σύμπαντος. Και για να υπάρξει αυτό το λογικό σύμπαν πρέπει να εκλείψει η ιδέα του σπλαχνικού Θεού. Δεν χωρά. Αντιβαίνει και στις πιο στοιχειώδεις λογικές παραδοχές και αντιληπτικές μεθόδους.

Όμως, εάν ο ΠΣ θυμόταν λίγο παραπάνω τις γραφές θα έπρεπε να μας έχει πετάξει στα μούτρα κάτι άλλο πιο χοντρό, πιο τραγικό και αχώνευτο. Δύο χιλιάδες νήπια σφαγιάσθηκαν από τον βασιλέα της Ιουδαίας στην προσπάθειά του να εξοντώσει τον Ιησού. Αυτά κι αν ήταν αθώα. Το γεγονός αυτό, τόσο κοντινό στην γέννηση του Ιησού(που την θυμόμαστε και γιορτάζουμε γλυκερά στα Χριστούγεννα), αφενός συνήθως το ξεχνούμε. Και αφετέρου, αν ασχοληθούμε μαζί του, πώς να το αγγίσουμε, τι να καταλάβουμε για αυτό, πώς να το αποδεχθούμε;

Τι Θεός είναι αυτός, που είναι όλο αγάπη, που έστειλε τον μικρό, γλυκό Χριστούλη ανάμεσά μας και άφησε να γίνει αυτό το κακό; Γιατί το άφησε; Γιατί δεν το σταμάτησε; Τι νόημα είχε;

Αν ο Θεός είναι πατέρας και βλέπει ένα παιδί του έτοιμο να πέσει στο γκρεμό ή στη φωτιά, δεν θα κάνει αυτό που θα έκανε κάθε άνθρωπος γονιός (ακόμη και ένας πολύ μέτριος σε τρυφερότητα και αγάπη γονιός), δεν θα απλώσει το χέρι του να σώσει από τον βέβαιο χαμό το παιδί του;

Αλλά μήπως αυτός ο Θεός πατέρας και το ίδιο του τον Υιό τον Μονογενή δεν εγκατέλειψε, στον Κήπο της Γεσθημανή και εν τέλει θυσίασε; Ποιος άνθρωπος γονιός θα θυσίαζε το μοναδικό παιδί του έστω και για την ιδέα της σωτηρίας του κόσμου; Μπορεί να δεχθούμε την αυτοθυσία ως μέγιστη αρετή και θαυμαστό κατόρθωμα. Αλλά του παιδιού σου την θυσία για άλλους, πώς να την αποδεχθείς2;

Δεν το κάνει. Γιατί; Ή ίσως το κάνει σπάνια, λίγες φορές, μιλάμε για θαύμα σε τέτοιες περιπτώσεις και το θεωρούμε εκτός φυσικών νόμων ή τέλος πάντων της κανονικής «φυσιολογικής» ροής των πραγμάτων.

Γιατί ενεργεί έτσι ο Θεός; Σέβεται την ελευθερία μας, αυτά που συμβαίνουν είναι καρπός της δικής μας επιλογής, της πτώσεως κλπ κλπ. Σχετικώς εντάξει με κάποια τέτοια άποψη, πλην όμως τελικά δεν καλύπτει την απορία και το κενό. Είναι λίγη.

Όμως μήπως η απάντηση –ή μια κάποια απάντηση- βρίσκεται στο ακόλουθο; Ο Θεός δεν έφτιαξε απλώς τον άνθρωπο. Τον δημιούργησε αλλά περισσότερο η πράξη αυτή ήταν μία πράξη ανάλογη με τη γέννηση που δίνουμε εμείς στα παιδιά μας. Ο Θεός λοιπόν «γέννησε» τον άνθρωπο. Και αυτό έγινε από αγάπη. Ίσως είναι δύσκολο να εννοήσουμε γιατί ένα απόλυτο Ον έπρεπε να γεννήσει κάτι. Ας παρακάμψουμε αυτό προς το παρόν και ας πούμε ότι ο Θεός γέννησε τον άνθρωπο ενεργώντας με αγάπη, πολλή αγάπη προς το τέκνο του. Κάτι ανάλογο με την επιθυμία των ανθρώπων γονιών που θέλουν να γεννήσουν τα δικά τους παιδιά και το επιθυμούν αυτό διακαώς.

Τολμώ να πω ότι ο Θεός είναι ένα Ον με εσωτερική ζωή. Μπορεί να χαίρεται ή και να λυπάται. Υπό αυτήν την έννοιαν επιθύμησε τον άνθρωπο και τον εδημιούργησε. Βεβαίως ο άνθρωπος τον λύπησε και υποθέτουμε ότι τον λυπεί συνεχώς όταν ζει μακριά Του, Τον αποστρέφεται ή Τον περιφρονεί. Ο Θεός όμως δεν παρεμβαίνει δυναμικά σε αυτή την κατάσταση. Η κύρια παρέμβασή του έγινε δια της ελεύσεως του Χριστού στον κόσμο. Ο οποίος επιπλέον κήρυξε και θαυματούργησε κυρίως όμως θυσιάστηκε. Με τη θυσία Του έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία στον άνθρωπο. Μάλιστα αυτή η δεύτερη ευκαιρία, η Καινή Διαθήκη, το Ευαγγέλιο, ξεπερνά την πρώτη ευκαιρία, την αρχική (την Παλαιά Διαθήκη).

Με τον Χριστό και την Σταύρωσή του τα πράγματα ξεφεύγουν πολύ. Και μπαίνουν σε ένα δρόμο χωρίς επιστροφή, το άλμα που έχει γίνει είναι τεράστιο, αδιανόητο, ουσιαστικά αχώρητο.

Κατά την δική μου άποψη και θέση που τολμώ εδώ, ο Θεός στον άνθρωπο, ως γνήσιος γονιός που λατρεύει το παιδί του, ουσιαστικά τα δίνει όλα. Δεν κρατά την θέση του, δεν παραμένει ανώτερος, ισχυρότερος κλπ. Εξισώνεται. Ο Θεός προσφέρει στον άνθρωπο ισότητα. Προσφέρει στον άνθρωπο ισότητα, όχι βέβαια ως προς την ύλη, τις ιδιότητες και τις ποιότητες που έχει ήδη ο άνθρωπος, αλλά ως προς τις δυνατότητες, τον δρόμο που ανοίγεται εμπρός του, το που μπορεί να φτάσει.

Για να το κατορθώσει όμως αυτό πρέπει μόνος του να το κατορθώσει ο άνθρωπος. Με την δική του θέληση, επιθυμία, εσωτερική κίνηση. Γιαυτό και στο δρόμο αυτό όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά. Γιαυτό και ο δρόμος αυτός κυλάει αργά, δύσκολα, με πόνο και δυστυχία πολλές φορές ανείπωτη.

Είναι δικός του αυτός ο δρόμος του ανθρώπου. Μόνο δικός του. Ο Θεός αποσύρεται από αυτόν. Όχι ότι δεν νοιάζεται όχι ότι δεν θέλει να βοηθήσει. Και νομίζω ότι το κάνει μάλιστα αυτό. Εννοώ ότι βοηθά, αλλά κρυφά, προσεκτικά, τρυφερά, να μη φανεί ότι παρεμβαίνει, να μην προσβάλλει το παιδί του. Το αναμένει αυτό το παιδί με όλη τη δύναμη των πατρικών συναισθημάτων εντός της καρδιάς του, αλλά σεβόμενος το ότι είναι Ον το παιδί αυτό, όχι απλό δημιούργημα, είναι αναγκαίο

να μπορεί ο Πατέρας να το αφήνει ελεύθερο ακόμη και όταν αυτό ασωτεύει, καταστρέφει, σκοτώνει, πληγώνει, υβρίζει, επαναστατεί.

Τολμώ να πω είναι βαριά και για τον Θεό ακόμη η ισότητα που προσέφερε στον άνθρωπο. Όμως αυτός είναι ένας Θεός αγάπης πρώτα και κύρια. Γιαυτό όλες του οι άλλες ιδιότητες, η ισχύς, η δικαιοσύνη, υποχωρούν μπροστά σε αυτή την αγάπη που καρτερικά περιμένει και επιθυμεί αυτό που ένας άνθρωπος γονιός θα έλεγε: «την πρόοδο του παιδιού του». Ώστε όλα όσα είναι δικά Του να τα προσλάβει ο αγαπημένος Tου κληρονόμος.

Προπαραμονή του Σαββάτου του Λαζάρου 2017

ΔΔΣ

Προσθήκες-σχόλια:

3-12 Μαΐου 17:

Στους πιο πάνω συλλογισμούς μου προσθέτω το ακόλουθο απόσπασμα από το βιβλίο «Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί» του Αρχιμ. Σοφρωνίου (Σαχάρωφ): «Κατά την χριστιανικήν άντίληψιν το κακόν, ως και το αγαθόν, είναι παρόν μόνον εκεί, οπού υπάρχει υπο­στατική μορφή του είναι. Έκτος του είδους αυτού της ζωής δεν υφίσταται το κακόν, άλλα μόνον καθωρισμέναι φυσικαί διαδικασίαι”.

«Όσον άφορα εις το πρόβλημα του κακού εν γένει, και ιδιαιτέρως εν τω κοσμώ των ανθρώπων, εγείρεται το ερώτημα της συμμετοχής του Θεού εις τα ιστορικά πε­πρωμένα των λαών. Πλείστοι απέρριψαν την εις τον Θεόν πίστιν, διότι, κατά την άποψιν αυτών, εάν υπήρχε Θε­ός, δεν θα ηδύνατο να έχη θέσιν ο τοσούτον άγριος οργα­σμός του κακού, το πλήθος των αδικαιολογήτων παθη­μάτων, ή τοιαύτη απουσία τάξεως και νοήματος εν πάσιν. Έπιλανθάνονται ή ουδόλως γνωρίζουν ούτοι ότι ο Κτίστης περιφρουρεί την ανθρωπίνην έλευθερίαν ως την θεμελιώδη αρχήν εν τη δημιουργία θεοειδών υπάρξεων. Η επέμβασις του Θεού εις την ζωήν των ανθρώπων, ο­σάκις η θέλησις αυτών θα έκλινε προς τας οδούς των αν-οσιουργημάτων, θα ισοδυναμεί προς στέρησιν της δυνατότητος του αύτοπροσδιορισμοΰ· θα είχεν ως αποτέλε­σμα τον υποβιβασμόν των πάντων εις κοσμικούς απρόσ­ωπους νόμους.

Ό Θεός βεβαίως σώζει και μεμονωμένα πάσχοντα άτομα και ολόκληρους λαούς, όταν ούτοι κατευθύνουν τα διαβήματα αυτών εις τας οδούς Αυτού, επικαλούμε­νοι την παρ’ Αυτού βοήθειαν» (εκδ. Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ Αγγλίας, 1996, εκδ. 3η, σελ. 182-183).

Ομολογώ ότι αισθάνθηκα ικανοποίηση με την ανάγνωση του πιο πάνω. Δεν ταυτίζεται ίσως η άποψή μου με αυτή του Σωφρονίου, νομίζω όμως ότι επί της ουσίας είναι ιδιαιτέρως εγγύς.

Πέραν όμως του ανωτέρω. Ο φίλος ΑΜ που διάβασε το κείμενό μου, μου έθεσε σε επισήμανση προς συζήτηση τις εξής εκ των προτάσεών μου: «Για να το κατορθώσει όμως αυτό πρέπει μόνος του να το κατορθώσει ο άνθρωπος. Με την δική του θέληση» και «Είναι δικός του αυτός ο δρόμος του ανθρώπου. Μόνο δικός του. Ο Θεός αποσύρεται από αυτόν». Κατά τον ΑΜ οι προτάσεις αυτές ίσως  σηκώνουν  παρερμηνεία.

Αναμένω με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την συζήτηση επ΄ αυτών των προτάσεων. Υποθέτω ότι η θέση που θα παρουσιασθεί από τον φίλο ΑΜ θα είναι περί της ανάγκης της θείας χάριτος. Δηλαδή ότι απαραίτητη για τη σωτηρία μας είναι και η Θεία Χάρις, δεν αρκούν μόνο οι δικές μας προσπάθειες και βούληση.

Προτρέχοντας όμως λέω ότι στην συνέχεια των ανωτέρω προτάσεών μου έχω γράψει ότι ο Θεός βοηθά «κρυφά, προσεκτικά, τρυφερά». Για εμένα ο αντίληψη του Θεού εκ μέρους μας μπορεί να εννοηθεί και γίνει αντιληπτή κυρίως ως «φωνή αύρας λεπτής» (Παλαιά Διαθήκη / Βασιλειών Γ΄ Κεφ. 19). Αυτός ο Θεός που εμείς πιστεύουμε, ο Δημιουργός και Θεμελιωτής των Πάντων, μας αγγίζει πάντοτε και μας προστατεύει.

Η ύπαρξη αυτού ακριβώς του Θεού συνέχει τον κόσμο. Αυτή είναι η οντολογική συνεκτική δύναμις του κόσμου. Άλλως δύο τινά θα συνέβαιναν. Ή αυτός ο κόσμος δεν θα υπήρχε. Ή αυτός ο κόσμος θα διαλυόταν (αν υποθέσουμε ότι ο Θεός αποσυρόταν από αυτόν). Τότε το Κακό (αυτό που εμείς ονομάζουμε έτσι) θα διέλυε τα πάντα. Αλήθεια, τι θα λέγαμε για ένα τέτοιο κόσμο. Πόσο πιο τρομακτικός και απειλητικός θα ήταν…

Συνεπώς, κατά την αντίληψή μου ο Θεός είναι εδώ, είναι εντός του κόσμου και συμμετέχει εντός αυτού. Μόνο που έχει ένα δύσκολο ρόλο: πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στην ελευθερία μας και την προστασία μας. «Ρόλος» δύσκολος, δυσνόητος για εμάς, πιθανά και αδιανόητος για την αντίληψή μας. Εκ του γεγονότος όμως ότι ο κόσμος ζει και συνεχίζει να ζει και θα συνεχίσει να ζει δεν μπορεί παρά να οδηγούμαστε στο συμπέρασμα της Θεϊκής παρουσίας και ελεημοσύνης.

Αλλά… βέβαια είναι δύσκολη και κόντρα σε κάθε λογική η προηγούμενη παραδοχή.

Θα προσπαθήσω να δώσω μία εικόνα για αυτό. Και η μόνη εικόνα που στην δική μου νόηση έρχεται είναι αυτή του γονιού που τρυφερά και αγαπητικά, στέκεται από πίσω και βάζει τα χέρια του δεξιά και αριστερά από το νήπιο του που προσπαθεί να κάνει τα πρώτα του βήματα. Εκείνο νομίζει ότι είναι ελεύθερο και μόνο του στην προσπάθειά του. Ο γονιός του όμως είναι εκεί και το προστατεύει. Μπορεί και να πέσει, μπορεί και να χτυπήσει λίγο. Αλλά ο γονιός σταθερά, μυστικά, προστατευτικά το αφήνει στην ελευθερία των πρώτων του νηπιακών βημάτων έχοντας το ταυτοχρόνως προστατευμένο από τους μεγάλους κινδύνους και τις ανεπανόρθωτες πτώσεις. Νομίζω ότι κάπως έτσι ενεργεί και ο Θεός ως Πατέρας και Γονιός μας. Και μπορεί να είναι πολύς ο πόνος και η δυστυχία κατά περιπτώσεις … αλλά πόσο περισσότερος θα ήταν αν δεν ήταν από πίσω μας πάντοτε αυτή η ζεστή, θερμή ανάσα του Πατέρα μας.

Κλείνοντας προσθέτω και το πιο κάτω μικρό απόσπασμα από ένα λόγο του Αγίου Ιωάννη της Κροστάνδης. Βέβαια εγώ μπορεί να δυσκολεύομαι να ταυτιστώ με τον λόγο του Αγίου. Πλην όμως θεωρώ το κείμενο ιδιαίτερα χαρακτηριστικό. Πρόκειται για κρατούσα εκκλησιαστική άποψη:

«Όλες οι θλίψεις, οι αρρώστιες, τα βάσανα, οι στερήσεις επιτρέπονται από τον Θεόν, για να βγάλουμε από μέσα μας την αμαρτία και να βάλουμε στην θέσι της την άρετήν. Για να μάθουμε εκ πείρας πόσον άσχημον πράγμα είναι η αμαρτία και να την μισήσουμε, για να μάθουμε πάλι εκ πείρας την αλήθεια και την ομορφιά της αρετής και να την αγαπήσουμε με όλο μας το είναι. Ας υπομένω λοιπόν όλες τις θλίψεις γενναία, με ευγνωμοσύνη στον Κύριον τον Ιατρόν των ψυχών μας, τον λατρευτό μας Σωτήρα».

18 Μαΐου:

Επιστρέφω και πάλι στην πρόταση μου: «Για να το κατορθώσει όμως αυτό πρέπει μόνος του να το κατορθώσει ο άνθρωπος. Με την δική του θέληση»

Και παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα (και πάλι από το βιβλίο του Αρχιμ. Σωφρονίου οπ): «Εν τη προσωπική ήμών σχέσει μετά του Προσωπικού Θεού ούδέν τελείταί κατά την θέλησιν τού ενός μόνον μέρους, άλλ’ είναι πάντοτε απαραίτητος ή συμφωνία, ή συνεργία, ο ταυτισμός δύο θελήσεων: της Θείας και της ανθρωπίνης. Εις τούτο συνίσταται ή ζωή ημών».

Με το απόσπασμα του Σωφρόνιου πιθανά γίνεται περισσότερο αντιληπτό αυτό που πρέπει ο άνθρωπος να κάνει μόνος του. Αυτό είναι το δικό του μερτικό σε αυτό τον αγώνα: την θέληση του μόνος του πρέπει να την κατορθώσει. Είναι το τίμημα της ελευθερίας του αυτό. Ναι βοήθεια μπορεί να ζητά, μπορεί να του παρέχεται (νομίζω ότι συνεχώς και προς όλους αφειδώλευτα παρέχεται αυτή) αλλά για να γυρίσουμε σε εκείνο το παράδειγμα με το νήπιο που πρωτοβαδίζει. Τελικά αυτό το νήπιο είναι που πρέπει μέσα από τον αγώνα του, τα πεσίματα και τις απογοητεύσεις, τον φόβο και μπορεί και κάποιο πόνο, να μάθει να περπατάει και να κερδίσει την ικανότητα της βάδισης, της μετακίνησης, της ανάπτυξης και εμπλουτισμού του ως πλάσματος.

25 Μαΐου:

Τελικά η θέση του ΑΜ ήταν αφενός περί της χάριτος και αφετέρου ότι ο Θεός είναι απαθής.

Ο άνθρωπος σώζεται και δια της χάριτος μαζί με την θέληση του. Δηλαδή αναγκαίες είναι δύο οι συνθήκες για την σωτηρία του: η θέληση του και η Θεία Χάρις. Προφανώς.

Πιστεύω ότι αυτή τη Χάρι δεν θα είναι πολύ δύσκολο να την έχουμε. Ο επουράνιος πατέρας μας είμαι σίγουρος ότι είναι πολύ δοτικός, πολύ ανεκτικός προς τα τέκνα του. Όμως είναι και δίκαιος και φυσικά στέκει πάντοτε όχι απλώς σεβαστικά μπροστά στην ελευθερία μας. Στέκεται με τρόπο ανυπέρβλητο και κατά βάθος στα όρια του κατανοητού για εμάς. Είναι όντως δυσκολότατο να καταλάβουμε την ελευθερία μας. Σωστό είναι να χαρακτηρίζεται ως «το μυστήριο της ελευθερίας» μας. Μάλιστα εδώ δεν μπορώ παρά να προσθέσω την αναφορά του ΑΜ στον Στ. Ράμφο, ο οποίος έχει χρησιμοποιήσει για να περιγράψει την συμπεριφορά του Θεού ως προς την ελευθερία μας την εκπληκτική λέξη «πανταδύναμος». Είχε δηλαδή πει ο Στ. Ράμφος ότι ο Θεός δεν είναι μόνο «παντοδύναμος» αλλά όταν θέλει είναι και «πάντα-αδύναμος».

Επομένως, εμείς ασκούμε πλήρως την ελευθερία μας όταν διαμορφώνουμε την θέληση μας. Και ο Θεός (που κατ΄ εμέ δεν έχει παύσει στιγμή να στέκεται κάπου εκεί παραδίπλα και να αναμένει το αίτημα μας για να ενσκύψει βοηθητικά) θα μας χορηγήσει την απαιτουμένη Χάρι για την σωτηρία μας. Κατά το μέτρο του αγώνα και της αξιοσύνης μας, της θελήσεως και της προσπαθείας μας, κατά την εξίσου μυστηριώδη και ανυπέρβλητη δικαιοσύνη του.

Ως προς το θέμα της απαθείας νομίζω ότι είναι άλλο η αναγνώριση του Θεού ως του απολύτου όντος που βρίσκεται πέρα και άνω κάθε πάθους και άλλο το θέμα του ότι ο Θεός μπορεί να επιθυμεί, λυπάται και χαίρεται. Με όλη την σχετικότητα των λέξεων που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουν τις ιδιότητες του όντος που ξεφεύγει πολύ πέραν του ρητού και νοησίμου. Ο Θεός, ως Ον αγάπης, νομίζω ότι στην ατελή με τους ανθρώπους σχέση του (ατελή λόγω της οντολογικής ανθρώπινης καταστάσεως) και επιθυμεί και χαίρεται και λυπάται και παραστέκει και ανέχεται και νουθετεί και καρτερεί. Ας μην ξεχνάμε το γλέντι που γίνεται στον Ουρανό όταν επιστρέφει ο κάθε άσωτος γιος…

Ξεφύγαμε όμως. Δηλαδή εγώ ξέφυγα της αρχικής απόπειράς μου και του αρχικού σκοπού μου. Που ήταν μια αντίκρουση στον ΠΣ ως προς την θέση του ότι δεν υπάρχει Θεός. Το αρχικό θέμα που έγινε απόπειρα διαπραγματεύσεως δεν ήταν πρωτευόντως περί της σωτηρίας μας και των συναφών ζητημάτων της ελευθερίας μας, της Θείας Χάριτος κλπ.

Και στο αρχικό μου ερώτημα και σκοπό, θεωρώντας και τις πρόσθετες αναφορές και παραπομπές και σκέψεις ωφέλιμες και ενισχυτικές της θέσης μου καταλήγω και πάλι και διατυπώνω ακόμη πιο σαφώς την πρόταση: δεν έχει δίκιο ο ΠΣ υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει Θεός γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν ασυνεπές ως προς τις βασικές παραδοχές περί του Θεού (κυρίως τις χριστιανικές). Αντιθέτως από την αποπειραθείσα ανωτέρω διαπραγμάτευση καταλήγω στην μεγάλη συνέπεια της συμπεριφοράς του Θεού εν τω κόσμω και τις ζωές μας, σύμφωνα με τις παραδοχές ότι είναι πολυεύσπλαχνος και πανάγαθος. Μόνο που αυτή η συνέπεια και συμπεριφορά Του είναι δυσκολονόητη για την δική μας διάνοια και κοσμική αντίληψη.

12 Απριλίου 18.

Ο Σωφρόνιος στο προαναφερόμενο βιβλίο ομιλεί για “παγκόσμια τραγωδία”. Εκ της οποίας μας αναγεννά το Άγιο Πνεύμα. Για να φθάσουμε όμως στις πηγές αυτής της παγκόσμιας τραγωδίας προϋπόθεση είναι μία βαθιά μετάνοια. Εδώ δεν ενδιαφέρει αυτή η μετάνοια. Αλλά η εκπληκτική έκφραση: “παγκόσμια τραγωδία”. Πως μπορεί όμως ένας “δυτικός άνθρωπος” να αποδεχθεί την τόσο μεγάλη τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης;

Επίλογος

Οι περισσότερες από τις πιο πάνω παραθέσεις και σκέψεις έγιναν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα από την συγγραφή του αρχικού κειμένου. Κάποιες στιγμές και πάλι σκέφθηκα ή διάβασα κάτι που να με έβαζε σε περαιτέρω προβληματισμό και αναζήτηση. Όμως αυτό κατά βάσιν δεν λήγει ποτέ. Στο αρχικό όμως κείμενο οδηγήθηκα κατά κάποιον τρόπο αυθόρμητα, δηλαδή σε αυτό αποπειράθηκα να δώσω εγώ μία απάντηση στις σκέψεις και την άποψη του ΠΣ, που φυσικά δεν είναι μόνο δική του. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η άποψη που εκφράζει είναι πυρηνική σε μία “προοδευτική” και λογικά αθεϊστική αντίληψη του κόσμου.

Η δική μου όμως γραφή δεν είναι τίποτε άλλο από μία προσωπική θέση, ένα χρονικό στιγμιότυπο που καταγράφει τη δική μου απάντηση στο θέμα. Και σαν χρονικό στιγμιότυπο δεν μπορεί παρά να έχει πεπερασμένη χρονική και πιθανά και νοητική αξία.

Δεν παύει όμως να είναι μια ειλικρινής προσπάθεια σε ένα μεγάλο και δύσκολο θέμα.

———-

1Βέβαια είναι αναγκαία η παραπομπή στην ομιλία του Peter Singer, που υπάρχει με τον τίτλο “Peter Singer on the Christian God” στο https://www.youtube.com/watch?time_continue=1&v=t52idellX8k&feature=emb_logo

2 Αν και αναφέρονται περιπτώσεις ανθρώπων του λαού που φέρεται να δέχθηκαν με απίστευτη στωικότητα και αποδοχή την απώλεια του παιδιού τους υπέρ της πατρίδας και της ελευθερίας της.

Written by dds2

11 Μαρτίου, 2020 at 2:13 μμ

Αναρτήθηκε στις Uncategorized

Tagged with ,