περιβάλλον και πολιτική

Του Γιωργου Λιαλιου, Καθημερινή 18/3/2009

Η Ευρώπη θα γίνεται ολοένα και πιο ευάλωτη στην έλλειψη νερού. Αυτό σημειώνει έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, τονίζοντας την ανάγκη δημιουργίας σχεδίων αντιμετώπισης ξηρασίας, για την κοστολόγηση του νερού ανάλογα με τη χρήση και για την προστασία των υδάτινων πόρων. Αρκετά από τα παραδείγματα της έκθεσης αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο, που τα τελευταία χρόνια γνωρίζουν ολοένα και αυξανόμενο πρόβλημα επάρκειας νερού. Οπως σημειώνει η έκθεση «Υδάτινοι πόροι στην Ευρώπη», στην Ευρωπαϊκή Ενωση το 44% του νερού χρησιμοποιείται για παραγωγή ενέργειας, ποσοστό που σε ορισμένες βορειοευρωπαϊκές χώρες ξεπερνά το 50% (στην Ελλάδα περιορίζεται σε ένα ισχνό 1%). Αντίθετα, το 24% χρησιμοποιείται στη γεωργία, ποσοστό που στην Ελλάδα ξεπερνά το 80%.

H αφαλάτωση «ανεβαίνει»

Ανάμεσα σε άλλα, η έκθεση σημειώνει:

- Η Ισπανία είναι πρώτη στην Ευρώπη στη χρήση αφαλάτωσης. Διαθέτει 700 μονάδες αφαλάτωσης, που παράγουν 1,6 εκατ. κυβικά νερού ημερησίως, αρκετά για να καλύψουν τις ανάγκες 8 εκατ. ανθρώπων. Η αφαλάτωση «ανεβαίνει» σε ευρωπαϊκό επίπεδο: η Μάλτα εξασφαλίζει από αυτή το 57% των αναγκών της. Στην Κύπρο, δύο μεγάλα εργοστάσια και μια φορητή μονάδα παράγουν 140.000 κ. μ. ημερησίως, ενώ προγραμματίζεται η κατασκευή μονάδων για την παραγωγή επιπλέον 130.000 κ. μ. ημερησίως.

- Η ζήτηση νερού στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας αυξάνεται κατά 6% ετησίως. Η αύξηση αποδίδεται στην αντίστοιχη πληθυσμιακή αύξηση της πόλης, αλλά και στη μετακίνηση μεγάλου τμήματος του πληθυσμού της από πολυκατοικίες σε κατοικίες με κήπο, άρα με μεγαλύτερες ανάγκες σε νερό. Αν η αύξηση συνεχιστεί, οι υπάρχουσες εγκαταστάσεις δεν θα επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες της πόλης, ενώ η δημιουργία νέων εγκαταστάσεων θα έχει υψηλό κόστος εξαιτίας της μεγάλης απόστασης από τις πηγές νερού.

- Η υπεράντληση νερού από ποταμούς και λίμνες οδηγεί στην υποβάθμιση και τελικά την καταστροφή των πολύτιμων οικοσυστημάτων τους. Ως παράδειγμα, η έκθεση αναφέρει τη λίμνη Δοϊράνη, ανάμεσα στη FYROM και την Ελλάδα, η οποία έπεσε από 262 εκατομμύρια κυβικά το 1950 στα 65 εκατ. κυβικά το 2002.

- Οι υδροφόροι ορίζοντες της Ελλάδας έχουν υφαλμυρινθεί σε έκταση 1.500 τ. χλμ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το αργολικό πεδίο, στο οποίο η άντληση νερού για τη γεωργία ήδη από τη δεκαετία του ‘50 οδήγησε στην εξάντληση και τελικά υφαλμύρινση των υπογείων αποθεμάτων.

- Ο τουρισμός επιβαρύνει ιδιαίτερα την κατανάλωση νερού. Για παράδειγμα, υπολογίζεται ότι οι τουρίστες σε πολυτελείς εγκαταστάσεις στην Ελλάδα ξοδεύουν περίπου 450 λίτρα/ημέρα, σε σχέση με 100-200 λίτρα ημερησίως των Ελλήνων.

  [+] ΓPAΦHMA

Κερδίσαμε νερό 100 ημερών σε έναν μήνα

Η σημαντική ενίσχυση των αποθεμάτων από τις βροχές του Φεβρουαρίου δεν επαρκεί για να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες

http://www.servitoros.gr/protaseis/view.php/11317/

Σύμφωνα με χημικές αναλύσεις του Πανεπιστημίου Πατρών, ο Ασωπός «πότισε» με καρκινογόνες ουσίες τις γεωτρήσεις της πόληςπηγή: Καθημερινή, 25/1/09

Της Λινας Γιανναρου

Γι’ αυτό το έγκλημα ποιος θα τιμωρηθεί; Ηταν το 1969 όταν μεσούσης της δικτατορίας υπογραφόταν άλλο ένα αμαρτωλό Προεδρικό Διάταγμα, με το οποίο ο ποταμός Ασωπός βαφτιζόταν αποδέκτης βιομηχανικών λυμάτων. Σαράντα χρόνια μετά –και δύο χρόνια αφότου αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο με το καρκινογόνο εξασθενές χρώμιο– απολύτως τίποτα δεν έχει γίνει για την αποκατάσταση της ανυπολόγιστης περιβαλλοντικής καταστροφής, ενώ δεκάδες χιλιάδες κάτοικοι της Αττικοβοιωτίας εξακολουθούν να πίνουν τοξινωμένο νερό, υποθηκεύοντας κάθε μέρα που περνάει ακόμα περισσότερο την υγεία τους. Ανάμεσά τους οι κάτοικοι της Θήβας!

«Ο Ασωπός είναι πια καθαρός» διατείνονται σε κάθε ευκαιρία οι αρμόδιοι (ΥΠΕΧΩΔΕ, 7/8/08). Αναλύσεις έγκριτων επιστημονικών φορέων ωστόσο αποκαλύπτουν ότι όχι μόνο η επιβάρυνση συνεχίζεται με αμείωτη ένταση, αλλά και ότι ο υδροφόρος ορίζοντας εμφανίζει χειρότερη εικόνα από ποτέ! Κι αν στα Οινόφυτα, το Σχηματάρι και το Δήλεσι, το πρόβλημα της υδροδότησης επιλύθηκε μέσω της σύνδεσης με την ΕΥΔΑΠ, σε δεκάδες άλλους οικισμούς, αλλά ακόμα και στην πόλη της Θήβας, οι βρύσες τρέχουν μέχρι σήμερα νερό «εμπλουτισμένο» με καρκινογόνες ουσίες.

Την ώρα που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θεσπίσει το «μηδέν» ως ανώτατο όριο για την πρόσληψη εξασθενούς χρωμίου, χημικές αναλύσεις που πραγματοποίησε το Πανεπιστήμιο Πατρών (υπεύθυνος ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής Μιχάλης Λεοτσινίδης) στη Θήβα μόλις τον περασμένο Δεκέμβριο (δειγματοληψία στις 3/12/08  ) κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Σχεδόν σε όλες τις γεωτρήσεις από τις οποίες υδροδοτείται η πόλη ανιχνεύεται εξασθενές χρώμιο, με τις μεγαλύτερες τιμές να καταγράφονται στη δεξαμενή Ελαιώνα (25 μg/l), στη δεξαμενή Νεοχωρακίου (21 μg/l), στη γεώτρηση Ελαιώνα (27 μg/l), στη γεώτρηση Νεοχωρακίου (21 μg/l), στη γεώτρηση Αγίας Φωτεινής (20 μg/l), στη γεώτρηση Αγίας Παρασκευής (21 μg/l), στη γεώτρηση Αγίας Τριάδας (22 μg/l).

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα αποτελέσματα των αναλύσεων στο νερό που τρέχει από τις βρύσες της Θήβας. Οπως προκύπτει, εξασθενές χρώμιο ρέει στα ποτήρια μικρών παιδιών στο νηπιαγωγείο Φιλολάου (22 μg/l), αλλά και στο 4ο Γυμνάσιο Θήβας (8 μg/l), στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Βοιωτίας (17 μg/l), καθώς και στο Γηροκομείο Θήβας (11 μg/l). Σε παλαιότερη ανάλυση, τοξινωμένο είχε βρεθεί και το νερό στο νοσοκομείο Θήβας (21 μg/l)!

Σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της Δημοτικής Επιχείρησης Υδρευσης – Αποχέτευσης Θήβας κ. Βονιφάτιο Παπασεραφείμ, οι τιμές του εξασθενούς χρωμίου παραμένουν σχεδόν αμετάβλητες από τότε που εντοπίστηκε το πρόβλημα, το φθινόπωρο του 2007. «Εδώ και χρόνια κάνουμε ελέγχους κάθε μήνα και τα αποτελέσματα είναι πάντα σχεδόν τα ίδια», λέει στην «Κ». «Δεν είμαι ειδικός, όμως αυτό για μένα σημαίνει ότι κάποιος συνεχίζει να ρυπαίνει». Φυσικά, καθ’ όλο αυτό το διάστημα, οι κάτοικοι της Θήβας συνεχίζουν να πληρώνουν κανονικά τα τέλη ύδρευσης.

«Πράγματι, το πρόβλημα είναι έντονο», σημειώνει στην «Κ» ο δήμαρχος Θήβας κ. Νικόλαος Σβίγγος. «Οταν διαπιστώσαμε ότι το εξασθενές χρώμιο αντιστοιχεί στο 60% – 70% του ολικού χρωμίου, ανησυχήσαμε ιδιαίτερα (σ.σ. για το ολικό χρώμιο το όριο είναι τα 50 μg/l)». Γι’ αυτό η δημοτική αρχή ήδη ανέθεσε σε εργολάβο την κατασκευή διυλιστηρίου δυναμικότητας 5.000 κυβικών μέτρων την ημέρα, που θα καλύψει τις ανάγκες του καποδιστριακού δήμου. Ο προϋπολογισμός του έργου φθάνει τα 2,5 εκατ. ευρώ και η χρηματοδότησή του θα προέλθει από το πρόγραμμα «Θησέας» και το Γ΄ ΚΠΣ. Σύμφωνα με τον κ. Σβίγγο, έχει κατασκευαστεί το αντλιοστάσιο και ο αγωγός που θα μεταφέρει το νερό σε όλα τα δημοτικά διαμερίσματα, ενώ το διυλιστήριο αναμένεται να έχει τεθεί σε λειτουργία σε τρεις μήνες από σήμερα. Μέχρι σήμερα, η Θήβα υδροδοτείται από γεωτρήσεις, με την ΕΥΔΑΠ να «συμμετέχει» με περίπου 400.000 κ.μ. νερού ετησίως. Οι ανάγκες της πόλης ανέρχονται στα 2 εκατ. κ.μ. ετησίως.

Κατάλληλο το νερό

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι επιστήμονες που πραγματοποιούν τις αναλύσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το νερό είναι κατάλληλο προς πόσιν, καθώς ως γνωστόν δεν έχει θεσπιστεί όριο για το εξασθενές χρώμιο (η τιμή του ολικού χρωμίου είναι εντός των ορίων). «Αυτό δεν μας καθησυχάζει πάντως», αναφέρει στην «Κ» ο πρόεδρος της ΔΕΥΑΘ κ. Σταμάτης Χαλβατζής. «Εχουμε εδώ και έναν χρόνο καταθέσει μηνυτήρια αναφορά στον εισαγγελέα Θηβών εναντίον των ρυπογόνων βιομηχανιών, αλλά δεν είχαμε καμία ενημέρωση για το τι έγινε από εκεί και πέρα». Ο ίδιος πάντως αποσυνδέει το πρόβλημα στο νερό της Θήβας με αυτό στα Οινόφυτα, μιλώντας για ξεχωριστές υδρολογικές λεκάνες. Σύμφωνα πάντως με μελέτη της ΕΤΒΑ (1996), οι δύο λεκάνες συνδέονται μέσω ρηγμάτων. Σε κάθε περίπτωση, η ύπαρξη εξασθενούς χρωμίου στον υδροφόρο ορίζοντα της Θήβας αποκαλύπτει –αν μη τι άλλο– ότι η πρακτική της απόρριψης ανεπεξέργαστων βιομηχανικών λυμάτων στο υπέδαφος είναι συνήθης και… εκτός Οινοφύτων.

Λίμνες αποβλήτων

Μπροστά σε ένα περίεργο –και άκρως δύσοσμο– θέαμα βρέθηκαν πρόσφατα κάτοικοι της Βοιωτίας. Στον δρόμο που οδηγεί από το Σχηματάρι στην Αυλίδα, είχαν κάνει την εμφάνισή τους δύο τεράστιες λίμνες, εμβαδού περίπου μισού στρέμματος η κάθε μία και βάθους σχεδόν 4 μέτρων. Δεν άργησαν να καταλάβουν περί τίνος επρόκειτο. Ηταν λίμνες αποβλήτων.

«Αυτή είναι η νέα μόδα στην περιοχή μας, τώρα που οι περισσότερες μπούκες (σ.σ. οι αγωγοί μέσω των οποίων χύνονταν τα βιομηχανικά απόβλητα στον Ασωπό – συνολικά έχουν αποκαλυφθεί 35) έχουν εντοπιστεί και ταυτοποιηθεί», λέει στην «Κ» ο χημικός μηχανικός και πρόεδρος του Ινστιτούτου Τοπικής Αειφόρου Ανάπτυξης και Πολιτισμού που δραστηριοποιείται στα Οινόφυτα, κ. Θανάσης Παντελόγλου. «Αφού τους έκοψαν την αυθαίρετη απόρριψη στον Ασωπό, κάνουν απευθείας απόθεση στον υδροφόρο ορίζοντα μέσα από γεωτρήσεις ή πηγάδια ή απλά χύνουν τα λύματα σε χωράφια ή χωματερές. Ετσι το πρόβλημα παραμένει έντονο όσο ποτέ». Οπως λέει, δεν είναι τυχαίο ότι μετρήσεις συνεχίζουν να «βγάζουν» εξασθενές χρώμιο σε διάφορες περιοχές της Αττικοβοιωτίας (σε γεωτρήσεις στα Βάγια της τάξης των 39 μg/l, στον υδροφόρο ορίζοντα του Ωρωπού της τάξης των 40 μg/l κ.λπ.). Στον δε Ασωπό αναλύσεις του Γεωπονικού Πανεπιστημίου κατέγραψαν συγκεντρώσεις της καρκινογόνου ουσίας από 70 έως και 148 μικρογραμμάρια ανά λίτρο.

Είναι αλήθεια. Δύο χρόνια αφότου οι κοπιώδεις προσπάθειες ομάδας πολιτών των Οινοφύτων (τις οποίες πυροδότησε η ανησυχητική αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου στην περιοχή) έφεραν στο προσκήνιο αυτό που αργότερα ονομάστηκε από επίσημα χείλη «το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα της χώρας», δηλαδή την εκτεταμένη ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα Ανατολικής Αττικής και Βοιωτίας, η Πολιτεία εξαντλεί την ευαισθησία της μόνο σε δηλώσεις. Μπορεί οι έλεγχοι από το Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος να έχουν ενταθεί από τον Αύγουστο του 2007 έως σήμερα (στο διάστημα αυτό έχουν πραγματοποιηθεί 153 επισκέψεις των «Ράμπο Περιβάλλοντος», όπως μεταξύ σοβαρού και αστείου αποκαλούνται, και έχουν επιβληθεί πρόστιμα συνολικού ύψους 3,6 εκατ. ευρώ), όμως το πρόβλημα παραμένει οξύ. Οπως χαρακτηριστικά λέει στην «Κ» παράγοντας της περιοχής, «με τα πρόστιμα οι επιχειρήσεις δεν συμμορφώνονται – το να ρυπαίνουν συμφέρει περισσότερο».

Καταστροφή

«Εμείς τώρα παίρνουμε νερό από την Υλίκη, αλλά αν αύριο για κάποιο λόγο μου “κόψουν” αυτή τη σύνδεση τι θα γίνει;» λέει στην «Κ» ο δήμαρχος Οινοφύτων κ. Γιώργος Θεοδωρόπουλος. «Ο υδροφόρος ορίζοντας δεν έχει καμία βελτίωση. Η καταστροφή είναι εκεί. Πρέπει το ΥΠΕΧΩΔΕ να μας ενημερώσει για το πού βρίσκονται τα πράγματα όσον αφορά τους ελέγχους και την αποκατάσταση της ζημιάς. Δεν είπαμε ότι είναι “εθνικό ζήτημα”;»

Σύμφωνα με όλους, το κρισιμότερο ζήτημα είναι ο επανέλεγχος των βιομηχανιών που «συνελήφθησαν» να ρυπαίνουν. Ποιος όμως θα τον κάνει; Οπως καταγγέλλει μέσω της «Κ» ο αντινομάρχης Βοιωτίας κ. Δημήτρης Αγγέλου, το αρμόδιο τμήμα της νομαρχίας εξακολουθεί να έχει μόλις δύο υπαλλήλους! «Τα τελευταία χρόνια, έχουμε κάνει συνολικά έξι αιτήσεις προς το υπουργείο (σ.σ. ΥΠΕΧΩΔΕ) να μας εγκρίνει τη στελέχωση του τμήματος με έξι ακόμα περιβαλλοντολόγους και χημικούς μηχανικούς, αλλά όλες έχουν απορριφθεί. Προσέξτε: δεν ζητάμε να επιβαρύνουμε τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά να προσλάβουμε εμείς τους υπαλλήλους και να τους πληρώνουμε με δικούς μας πόρους. Οι προσλήψεις όμως δεν εγκρίνονται. Λυπάμαι που το λέω, όμως αυτό δεν μπορεί παρά να μας βάζει σε σκέψεις. Μήπως κάποιοι θέλουν να μη γίνονται έλεγχοι στις βιομηχανίες; Δεν είμαι καθόλου αισιόδοξος ότι θα αντιμετωπιστεί αυτό το σοβαρό ζήτημα, αφού δεν γίνονται ούτε και τα αυτονόητα», καταλήγει ο κ. Αγγέλου.

Εντύπωση προκαλεί επίσης το γεγονός ότι τον περασμένο Νοέμβριο το ΥΠΕΧΩΔΕ εξέδωσε πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για τη στελέχωση της Ειδικής Υπηρεσίας Επιθεωρητών Περιβάλλοντος με την πρόσληψη 32 ατόμων. Μολονότι έως τώρα η πλήρωση των θέσεων της ΕΥΕΠ γινόταν μέσω ΑΣΕΠ, η συγκεκριμένη πρόσκληση ορίζει ότι οι προσλήψεις θα γίνουν από τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ. Επιπλέον, όπως τονίζει σε ερώτησή του ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ κ. Σπ. Κουβέλης, στην προκήρυξη ορίζεται ότι η σύμβαση εργασίας θα είναι διάρκειας ενός έτους με δυνατότητα ανανέωσης ύστερα από έκθεση του Γενικού Επιθεωρητή Περιβάλλοντος της ΕΥΕΠ. «Οπως φάνηκε ξεκάθαρα και στην πρόσφατη περίπτωση σχετικά με τον Ασωπό, μια τέτοια πρόβλεψη θέτει τους μελλοντικούς επιθεωρητές υπό τον κίνδυνο της χειραγώγησης και κατεύθυνσης από τον εκάστοτε πολιτικό προϊστάμενο», καταλήγει ο κ. Κουβέλης.

Τοξική και καρκινογόνος ουσία το εξασθενές χρώμιο

Το χρώμιο (Cr) είναι ένα φυσικά σχηματιζόμενο μέταλλο, άοσμο, σκληρό, με χρώμα γκρι του ασταλιού, το οποίο εμφανίζει διάφορους βαθμούς οξείδωσης. Το εξασθενές χρώμιο Cr(VI) είναι η δεύτερη πιο σταθερή μορφή του χρωμίου. Συναντάται πολύ σπάνια στη Φύση και είναι κυρίως αποτέλεσμα κάποιας ανθρωπογενούς δραστηριότητας και συνήθως της επεξεργασίας μετάλλου.

Οπως εξηγεί στην «Κ» ο κ. Μιχάλης Χάλαρης, χημικός και πρώην πρόεδρος της Ενωσης Ελλήνων Χημικών, η οποία είχε συντάξει ειδική έκθεση για το εξασθενές χρώμιο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει κατατάξει την ουσία στις τοξικές και καρκινογόνους. Η εισαγωγή στον οργανισμό μεγάλων ποσοτήτων εξασθενούς χρωμίου μέσω των μολυσμένων τροφών ή του πόσιμου νερού είναι δυνατόν να προκαλέσει στομαχικές διαταρχές και έλκη, σπασμούς, καταστροφή των νεφρών και του ήπατος, ακόμα και θάνατο. Ωστόσο, μολονότι το εξασθενές χρώμιο είναι πιο τοξικό και επικίνδυνο από το τρισθενές, δεν προβλέπεται από την ευρωπαϊκή και την εθνική νομοθεσία ειδικό όριο για την ουσία. Αντίθετα, προβλέπεται μόνον όριο επικινδυνότητας στο πόσιμο νερό για το ολικό χρώμιο (50 μg/l). «Η τάση στην παγκόσμια κοινότητα, πάντως, είναι να εισαχθούν όρια για το εξασθενές χρώμιο», τονίζει ο κ. Χάλαρης.

«Από τα αποτελέσματα των εκθέσεων δοκιμών που ήρθαν εις γνώσιν μου από την ευρύτερη περιοχή της λεκάνης του Ασωπού προκύπτει ότι υπάρχει γενικότερο πρόβλημα ποιότητος του νερού και η παρουσία επιβλαβών για τους ανθρώπους χημικών παραμέτρων δεν περιορίζεται στην παρουσία εξασθενούς χρωμίου», σημειώνει ο κ. Χάλαρης. «Είναι απολύτως απαραίτητη η παρακολούθηση της κατάσταση στο πόσιμο νερό μέσω αναλύσεων».
[+] ΓPAΦHMA

Μεγάλες περιοχές της χώρας που βρίσκονται ήδη σε κατάσταση οριακής ξηρότητας κινδυνεύουν να οδηγηθούν σε πλήρη έλλειψη νερού

Άμεσα απειλούνται με λιγότερες βροχές και υψηλότερες θερμοκρασίες η Αττική, η Ανατολική Κρήτη, το Νότιο Αιγαίο, η Θεσσαλία και η Ανατολική Πελοπόννησος

πηγή: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=249980&ct=1

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΠΙΤΣΙΚΑ | Κυριακή 11 Ιανουαρίου 2009

Σε καθεστώς επιτήρησης κινδυνεύει να επανενταχθεί και το Δέλτα του ΕβρουΤου Γιωργου Λαλιου

Σε καθεστώς επιτήρησης βρίσκονται οι επτά από τους δέκα υγρότοπους Ραμσάρ της Ελλάδας, ενώ ορατός είναι ο κίνδυνος να προστεθεί στη «μαύρη λίστα» της Συνθήκης και το Δέλτα του Εβρου!

Ηδη, στο Πρωτόκολλο του Μοντρέ, όπου εντάσσονται οι υγρότοποι Ραμσάρ από όλο τον κόσμο που εμφανίζουν ανησυχητικά σημάδια υποβάθμισης, φιγουράρουν σήμερα ο Αμβρακικός Κόλπος, το υγροτοπικό σύστημα Δέλτα Αξιού-Εκβολή Λουδία-Δέλτα Αλιάκμονα, η Λιμνοθάλασσα Κοτυχίου, η Λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου, οι Λίμνες Βόλβη και Κορώνεια, το Δέλτα Νέστου και οι γειτονικές λιμνοθάλασσες και το σύστημα Λίμνη Βιστωνίδα-Πόρτο Λάγος-Λίμνη Ισμαρίδα και οι γειτονικές λιμνοθάλασσες. Οπως έχουν διαπιστώσει οι υπεύθυνοι της Συνθήκης Ραμσάρ, οι παραπάνω υγρότοποι αντιμετωπίζουν μια σειρά από προβλήματα, με κύρια τη μείωση των εκτάσεών τους για δόμηση και αγροτική χρήση, την εντατική άντληση νερού, με αποτέλεσμα την αλλαγή του υδρολογικού καθεστώτος, τη ρύπανση από φυτοφάρμακα και λύματα και τη λαθροθηρία.

Τα παραπάνω «συμπτώματα», ωστόσο, εμφανίζει τα τελευταία χρόνια και ένας από τους σημαντικότερους υγρότοπους διεθνώς, το Δέλτα του Εβρου, με αποτέλεσμα η περιβαλλοντική οργάνωση WWF να προτείνει την επανένταξή του στο Πρωτόκολλο του Μοντρέ (σ.σ. και το Δέλτα του Εβρου βρισκόταν έως το 1999 υπό επιτήρηση).

Σύμφωνα με την οργάνωση, η παντελής έλλειψη διαχειριστικών μέτρων και η ελλιπής φύλαξη έχουν ως αποτέλεσμα το Δέλτα του Εβρου, ένας σπάνιος περιβαλλοντικός παράδεισος, να εμφανίζει σήμερα σωρεία προβλημάτων, μεταξύ των οποίων τη μείωση των πληθυσμών σπάνιων πουλιών και θηλαστικών, τη συνεχιζόμενη υποβάθμιση των εδαφών λόγω υφαλμύρωσης (η θάλασσα έχει εισχωρήσει έως και 45 χιλιόμετρα μέσα στο ποτάμι!), τη διάβρωση των ακτών και την αύξηση παράνομων κτισμάτων που χρησιμοποιούνται από λαθροθήρες (έχουν καταμετρηθεί 320 παράνομες καλύβες κυνηγών!). «Η κακή κατάσταση των ελληνικών υγρότοπων οφείλεται κυρίως στην έλλειψη πολιτικής βούλησης και συντονισμένων δράσεων για την αποτελεσματική προστασία τους», τονίζει η Θεοδότα Νάντσου, συντονίστρια Περιβαλλοντικής Πολιτικής του WWF Ελλάς. «Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη συνεχή υποβάθμιση αυτών των περιοχών διεθνούς σημασίας, που έχουν ζωτική σημασία για το μέλλον των υδάτινων πόρων της χώρας».

Αστάθμητοι παράγοντες

Ομως εκτός από τα περιβαλλοντικά προβλήματα, το Δέλτα του Εβρου επηρεάζεται και από άλλους αστάθμητους παράγοντες. «Ως γνωστόν, ο Εβρος και το Δέλτα ορίζουν τα σύνορα με την Τουρκία, ενώ οι πηγές του ποταμού βρίσκονται στη Βουλγαρία. Επομένως, οι πηγές ρύπανσης του ποταμού δεν είναι όλες στον έλεγχό μας», εξηγεί στην «Κ» ο επικεφαλής του φορέα διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής, κ. Νίκος Κωτούλας. «Ειδικά η άσκηση πίεσης στην Τουρκία, που δεν ανήκει στην Ε.Ε., είναι ιδιαίτερα δύσκολη, ακόμα και για απλά ζητήματα περιβάλλοντος». Ο φορέας πιστεύει ότι πρέπει να βρεθεί η «χρυσή τομή» ανάμεσα σε όσους εκμεταλλεύονται την περιοχή: γεωργούς, κτηνοτρόφους, αλιείς και κυνηγούς. «Το κύριο πρόβλημα πάντως δεν είναι η έλλειψη πόρων, ούτε το θεσμικό πλαίσιο, αλλά η έλλειψη αστυνόμευσης της περιοχής».

Σύμφωνα με μελέτη, οι ανάγκες σε νερό θα αυξηθούν κατά 50 εκατ. κ.μ. ετησίως και δεν θα καλυφθούν από τα προγραμματισμένα έργαΤης Ιφιγενειας Διαμαντη

Πώς θα αντεπεξέλθουν τα νησιά του Αιγαίου στις ανάγκες σε νερό, τα επόμενα χρόνια, λαμβανομένης υπόψη της πληθυσμιακής αύξησης και της τουριστικής ανάπτυξης; Επαρκούν τα έργα που έχουν δρομολογηθεί ή έχουν αποφασιστεί, ή μήπως σε κάποιες περιπτώσεις δεν ωφελούν; Θα χρειάζονταν πρόσθετα έργα και παρεμβάσεις; Και αν ναι, τι είδους; Και με ποιον τρόπο θα είχαν τις λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις; Στα ερωτήματα αυτά επιχειρεί να απαντήσει μελέτη που διενεργήθηκε για λογαριασμό του υπουργείου Ανάπτυξης από την κοινοπραξία Υδατοσυστημάτων Αιγαίου (ΤΕΜ Α.Ε., ΛΔΚ ΕΠΕ, Υδροεξυγιαντική Ε.Ε., Terramentor ΕΟΟΣ) και έχει τεθεί προς διαβούλευση στις κατά τόπους Περιφέρειες.

Η μελέτη διήρκεσε πέντε χρόνια και έλαβε υπόψη της σειρά παραμέτρων, όπως η αναμενόμενη πληθυσμιακή αύξηση με έτος αναφοράς το 2020 (ο συνολικός πληθυσμός των νησιών, από 505.976 θα φτάσει τους 1.419.853 κατοίκους), αλλά και οι μεταβολές που θα επέλθουν σε τομείς όπως η γεωργία, η κτηνοτροφία, η οργανωμένη άρδευση και η χρήση του νερού για βιομηχανικούς ή βιοτεχνικούς σκοπούς, που θα αυξήσουν τις συνολικές ανάγκες σε νερό, από 170.942.219 σήμερα σε 224.157.511 κυβικά μέτρα. Ακόμη, το κλίμα και το ύψος των βροχοπτώσεων, τα «προσόντα» που διαθέτει κάθε νησί σε ό,τι αφορά τον υφιστάμενο υδατικό του πλούτο ή τις ελλείψεις του.

Στα τουριστικά νησιά «πρώτης ταχύτητας», ο ρυθμός αύξησης των αναγκών σε νερό θα βαίνει μειούμενος, ενώ αντίθετα σταθερά κλιμακούμενη θα είναι η αύξηση στα νησιά «δεύτερης ταχύτητας». Στα μικρά νησιά δεν θα υπάρξουν αξιόλογες μεταβολές. Σήμερα, τις ανάγκες σε πόσιμο νερό καλύπτουν οι αφαλατώσεις σε ποσοστό 4,1%, οι μεταφερόμενες ποσότητες σε ποσοστό 1,4%, οι ταμιευτήρες σε ποσοστό 4,4% και τα υπόγεια ύδατα σε ποσοστό 82,6%. Σύμφωνα με τη μελέτη, ακόμη και αν εφαρμοστούν τα δρομολογημένα μέτρα όσο και εκείνα που προτείνονται, το Αιγαίο δεν θα ξεδιψάσει.

Σημερινές ελλείψεις και πρόσθετα έργα

Σε ορισμένα νησιά τα προβλεπόμενα έργα θα καλύψουν εν μέρει τα ελλείμματα νερού, σε άλλα –σύμφωνα με τους μελετητές– θα χρειαστούν επιπρόσθετες παρεμβάσεις. Ας δούμε, ενδεικτικά, πώς έχει η κατάσταση σε κάποια από τα μεγαλύτερα νησιά.

Ρόδος. Βασική πηγή ύδρευσης του νησιού για τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες θα είναι το υπό κατασκευήν Φράγμα Γαδουρά, που σύμφωνα με τη μελέτη, αναμένεται να λειτουργήσει το 2009. Με πληθυσμό 297.000 κατοίκους το 2020, οι ανάγκες της Ρόδου αναμένεται να ανέλθουν σε 38.697.100 κ.μ. Με την ανακατασκευή όλων των παλαιωμένων δικτύων ύδρευσης που παρουσιάζουν απώλειες από 20% – 45% θα καλύπτει το 97,3% των αναγκών της.

Θήρα. Πλήθος μέτρων για τη μείωση των ελλειμμάτων προτείνονται στη μελέτη για τη Θήρα που θα αριθμεί το 2020, 128.000 κατοίκους. Προτείνεται να αντικατασταθεί ολόκληρο το δίκτυο ύδρευσης, ούτως ώστε να περιοριστούν από το 2013 οι απώλειες δικτύου. Θα ενισχυθεί σε 1.500 κ.μ./ημέρα η δυναμικότητα της αφαλάτωσης στην Οία από το 2010, ενώ προβλέπεται η κατασκευή λιμνοδεξαμενών Αεροδρομίου Α΄ και Β΄από το 2013, όπως και η δημιουργία δύο αφαλατώσεων στους δήμους Θήρας και Θηρασιάς από το 2010.

Μήλος. Μείωση κατά 10% των αρδευτικών εκτάσεων προτείνεται από τη μελέτη. Ο πληθυσμός της Μήλου υπολογίζεται σε 12.300 κατοίκους το 2020 και το σύνολο των απαιτήσεων σε 1.289.340 κ.μ. Η μελέτη προτείνει τη δημιουργία μεγάλης μονάδας αφαλάτωσης που θα λειτουργεί με αιολική ενέργεια. Με τη συνδρομή της θα καλύπτεται το 98,2% των αναγκών.

Νάξος. Η κατασκευή της λιμνοδεξαμενής Κινίδαρου που προτείνεται από τη μελέτη και εγκρίθηκε από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, και η κατασκευή του φράγματος Τσικαλαριού θα καταφέρουν να περιορίσουν το έλλειμμα νερού από 45% σε 32% το 2020 στη Νάξο, που θα αριθμεί 67.900 κατοίκους.

Πάρος. Μεγάλη μονάδα αφαλάτωσης αντί τριών λιμνοδεξαμενών –για τις οποίες έχουν εγκριθεί σχετικές μελέτες από το υπουργείο Ανάπτυξης– προτείνεται από τους μελετητές να κατασκευαστεί στο νησί της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής. Οι τρεις λιμνοδεξαμενές μόνο σαν εναλλακτική μακροπρόθεσμη παρέμβαση μπορούν να εξετασθούν. Αν τα προτεινόμενα μέτρα εφαρμοστούν, η Πάρος, το 2020 με πληθυσμό 70.500 κατοίκους και συνολικές απαιτήσεις σε νερό 3.433.341 κ.μ., θα καλύπτει το 96,4% των αναγκών της.

Σύρος. Για την πρωτεύουσα των Κυκλάδων, οι μελετητές προτείνουν μείωση της κατανάλωσης ανά μόνιμο κάτοικο και ανά τουρίστα, κατά 10% μείωση των αρδεύσεων, ενίσχυση των μονάδων αφαλάτωσης και Επεξεργασίας Υγρών Αποβλήτων και έναρξη λειτουργίας του φράγματος Αετού από το 2013. Ακόμη, αντικατάσταση των δικτύων ύδρευσης και ενεργοποίηση των μονάδων αφαλάτωσης στην Ανω Σύρο και στην Ποσειδωνία από το 2013. Αν όλα τα παραπάνω εφαρμοστούν, η Σύρος των 44.300 κατοίκων το 2020 θα καλύπτει το 80,5% των αναγκών της.

Μύκονος – Δήλος. Η κατασκευή της Μονάδας Επεξεργασίας Υγρών Αποβλήτων της Ανω Μεράς (2013), η μείωση της κατανάλωσης νερού και της άρδευσης (κατά 15%), η αύξηση της δυναμικότητας των αφαλατώσεων και η αποκατάσταση του παλαιωμένου δικτύου ύδρευσης θα έχουν σαν αποτέλεσμα την κάλυψη των αναγκών της Μυκόνου (που θα αριθμεί το 2020 71.600 κατοίκους) σε ποσοστό 92,9%.

Λέσβος. Απαραίτητη κρίνεται η κατασκευή των φραγμάτων Τσικνιά και Πολιχνίτου για τη μεγαλύτερη σε υδατικές απαιτήσεις περιοχή λεκάνης απορροής στην περιοχή του Αιγαίου, τα μεγαλύτερα προβλήματα στην οποία δημιουργούν το παλαιωμένο δίκτυο και το ανεπαρκές εξωτερικό υδραγωγείο. Το πρώτο θα βελτιώσει την κάλυψη των υδρευτικών και το δεύτερο, των αρδευτικών αναγκών της Λέσβου των 166.400 κατοίκων το 2020.

[+] ΓPAΦHMA

Ρύπανση με βαρέα μέταλλα και υφαλμύρωση