Posts Tagged ‘βιοποικιλότητα’
η απώλεια των μελισσών
Περιβάλλον | 24.10.2009
πηγή: http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4819020,00.html?maca=gri-standard_feed-gri-625-xml
Πώς μπορεί να ανακοπεί η εξόντωση των μελισσών;
Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift:
Ο Γάλλοι μελισσοκόμοι κάνουν εκστρατεία ευαισθητοποίησης για το θάνατο των μελισσών και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη χρήση φυτοφαρμάκων και εντομοκτόνων.
Γάλλοι επιστήμονες και μελισσοκόμοι αναζητούν τα ακριβή αίτια για το θάνατο των μελισσών, αν και ένα είναι σίγουρο: βασική αιτία είναι τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται στις αγροτικές καλλιέργειες. Οι πρώτοι που ξεκίνησαν εκστρατεία ευαισθητοποίησης για το θάνατο των μελισσών είναι οι Γάλλοι μελισσοκόμοι που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι η Γαλλία είναι η δεύτερη, μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, χώρα στη χρήση εντομοκτόνων στις καλλιέργειες.
Στα μέσα της δεκαετίας του ‘ 90 είχαν σχεδόν εξολοθρευτεί τα μελίσσια στη Γαλλία. Κατά μέσο όρο οι απώλειες έφταναν το 30%. Ήταν η εποχή που χρησιμοποιήθηκαν σε ευρεία κλίμακα άκρως τοξικά εντομοκτόνα, τονίζουν οι μελισσοκόμοι. Κάπως έτσι βλέπει τα πράγματα και ο Ζαν Μαρκ Μονματίν, ερευνητής στο Κέντρο Βιοφυσικής της Ορλεάνης που ασχολείται με το θέμα τα τελευταία 9 χρόνια. Ο μαζικός θάνατος των μελισσών «δεν έχει βέβαια τα ίδια αίτια σε όλες τις περιοχές του πλανήτη». Υπάρχουν όμως κάποια κοινά, βασικά χαρακτηριστικά. «Αφενός, παντού όπου χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα οι μέλισσες είναι πιο ευαίσθητες. Και αφετέρου όσο περισσότερα φυτοφάρμακα χρησιμοποιούνται τόσο περισσότερο ευάλωτη είναι η υγεία των μελισσών”.
Ο παγκόσμιος χάρτης που έχει διαμορφώσει η Γαλλική Ομοσπονδία Μελισσοκόμων δείχνει ότι τις μεγαλύτερες απώλειες σε μέλισσες τις έχουν οι περιοχές στις οποίες υπάρχει έντονα βιομηχανοποιημένη αγροτική παραγωγή. Οι επιστήμονες από την πλευρά τους προβάλουν τη δική τους εκδοχή και ερμηνεύουν το θάνατο των μελισσών με την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και τις κλιματικές αλλαγές. Ο σύνδεσμος μελισσοκόμων δοκιμάζει τώρα νέες πρωτότυπες μεθόδους. Τοποθέτησε έξι μελίσσια στο πάρκο Saint-Quentin-en-Yveslines του Παρισιού, μια κίνηση που βρήκε μιμητές και σε άλλες πόλεις και περιοχές. Με ειδικές καμπάνιες προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο και κυρίως τα παιδιά για το θάνατο των μελισσών, όπως λέει ο πρόεδρος του συνδέσμου Ανρί Κλέμεντ. “Πρέπει να ευαισθητοποιήσουμε κυρίως τη νέα γενιά στα θέματα περιβάλλοντος. Να τους δείξουμε τί πρέπει να κάνουμε για να προστατεύσουμε τις μέλισσες. Να μή χρησιμοποιούν χημικά και να φυτεύουν λουλούδια για να έχουν τροφή οι μέλισσες. Να αντιληφθούν ότι οι μέλισσες είναι αναντικατάστατες”.
Στους φανατικούς υπερασπιστές των μελισσών είναι και ο αντιπρόεδρος του περιφερειακού συμβουλίου του ευρύτερου διαμερίσματος του Παρισιού Μισέλ Βαμπουί, ο οποίος έβαλε στο προαύλιο του διοικητικού μεγάρου οχτώ μελίσσια. “Μέσα στο Παρίσι οι μέλισσες παράγουν πολύ περισσότερο μέλι, διότι εδώ υπάρχουν λιγότερα φυτοφάρμακα από ότι στις αγροτικές περιοχές. Και οι υπάλληλοι στο περιφερειακό συμβούλιο τις έχουν συνηθίσει. Μέχρι τώρα δεν τσίμπησαν κανέναν, μολονότι τα μελίσσια βρίσκονται κάτω από τα παράθυρα των πολιτικών μας”.
Souzanne Krause / Γιώργος Παππάς
Υπεύθ. σύνταξης: Κώστας Συμεωνίδης
Περιοχές ΜΑΦ ( Μικροαποθεμάτων Φυτών) στην Κρήτη
«Παράδεισος» βιοποικιλότητας το νησί, παρά τις επεμβάσεις των ανθρώπωνTου Γιωργου Λιαλιου
Παρά τη βάναυση «ανάπτυξη» που έχει τις τελευταίες δεκαετίες γνωρίσει, η Κρήτη εξακολουθεί να θεωρείται ένας «παράδεισος» βιοποικιλότητας: 1.734 διαφορετικά είδη φυτών έχουν καταγραφεί ως αυτοφυή στο νησί, από τα οποία το 10% φυτρώνει μόνο στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον κόσμο. Τα 66 από τα αυτοφυή είδη της Κρήτης θεωρούνται απειλούμενα, ενώ 120 είδη προστατεύονται από την ελληνική και τη διεθνή νομοθεσία. Η προστασία των ειδών αυτών ήταν ο στόχος ομάδας επιστημόνων, που δημιούργησε ένα δίκτυο από επτά… «μίνι-Natura», προκειμένου να τα μελετήσει και να τα προφυλάξει.
Το πιλοτικό δίκτυο των επτά περιοχών Μικρο-Αποθεμάτων Φυτών -ή ΜΑΦ, χάριν συντομίας- δημιουργήθηκε στη Δυτική Κρήτη από επιστημονική ομάδα του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (με τη συνεργασία του Μεσογειακού Αγρονομικού Ινστιτούτου Χανίων, τη Διεύθυνση Δασών Χανίων και του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Κρήτης) στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος Life Nature 2004. Η ιδέα του καθορισμού μικρών περιοχών για την προστασία κάποιου απειλούμενου φυτού ή ενός μικρού οικοσυστήματος προήλθε από την Ισπανία. «Μέσα σε μια 15ετία, οι Ισπανοί δημιούργησαν ένα δίκτυο από 300 ΜΑΦ, άλλες σε δημόσια γη και άλλες σε ιδιωτική», εξηγεί ο επικεφαλής του προγράμματος, πρόεδρος του Τμήματος Βιολογίας κ. Κώστας Θάνος. «Στόχος των ΜΑΦ είναι να βοηθήσουν στην προστασία και διαχείριση απειλούμενων στοιχείων της χλωρίδας: είτε για κάποιο συγκεκριμένο φυτό είτε για να λειτουργήσουν ως ομπρέλα για ένα σύνολο. Για παράδειγμα, σε μία από τις κρητικές ΜΑΦ υπάρχουν περισσότερα από 200 είδη! Δημιουργώντας ένα μωσαϊκό από περιοχές μικρο-αποθεμάτων φυτών, που καθεμία έχει έκταση το ανώτερο 200 στρέμματα, συμπληρώνεις το δίκτυο των Natura, εστιάζοντας στα σημεία όπου πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή».
Πώς δημιουργείται, λοιπόν, μια περιοχή ΜΑΦ; Κατ’ αρχήν, έπειτα από μελέτη επιλέγονται τα είδη που είναι ανάγκη να προστατευθούν και οι τοποθεσίες όπου αυτά απαντούν. «Στη συνέχεια, η περιοχή οριοθετείται με κάποια σημάδια και τοποθετούνται ενημερωτικές πινακίδες. Μόνο σε μία περίπτωση περιφράξαμε μία έκταση λίγων στρεμμάτων και αυτό κατόπιν συμφωνίας με τους ντόπιους, προκειμένου να προστατεύσουμε μία σπάνια ορχιδέα από τη βόσκηση».
Το πρόγραμμα δημιουργίας ΜΑΦ στη δυτική Κρήτη διήρκεσε τρία χρόνια και στο πλαίσιό του καθορίστηκαν επτά περιοχές: οι έξι αφορούσαν την προστασία κάποιου απειλούμενου είδους της κρητικής χλωρίδας και η έβδομη ενός μικρού οικοσυστήματος, με «κεντρικό» είδος τον αυτοφυή φοίνικα. Τον καθορισμό των περιοχών συμπλήρωσαν προγράμματα δραστηριοποίησης και ευαισθητοποίησης του τοπικού πληθυσμού. «Εντός των επομένων μηνών πρόκειται να υπογραφεί από την Περιφέρεια Κρήτης απόφαση με την οποία οι επτά ΜΑΦ θα χαρακτηρίζονται καταφύγια άγριας ζωής. Κι αυτό για να αποκτήσουν κάποιας μορφής νομική προστασία ενάντια λ. χ. στη διάνοιξη δρόμων ή την οικιστική δραστηριότητα».
Η νομική προστασία πάντως δεν αρκεί. «Υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση για την τύχη των προγραμμάτων Life μετά την ολοκλήρωσή τους – χαριτολογώντας οι Ευρωπαίοι μιλούν για το… Αfter-Life, δηλαδή τη μετά θάνατον «ζωή» αυτών των προγραμμάτων», λέει ο κ. Θάνος. «Ταυτόχρονα, ο καθορισμός περιοχών προστασίας, μικρών ή μεγάλων, δεν επαρκεί αν δεν υπάρξει μία συνεχής διαχειριστική προσπάθεια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι περιοχές Natura της Κρήτης: μόνο μία διαθέτει φορέα διαχείρισης, αυτή των Λευκών Ορέων, ο οποίος όμως είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος. Την ίδια στιγμή, ο κόσμος παραμένει δύσπιστος απέναντι στις απαγορεύσεις, αφού δεν του δίνονται αντισταθμιστικά οφέλη, ούτε του προτείνεται μια σοβαρή εναλλακτική λύση για ήπια ανάπτυξη».
βιοποικιλότητα και μικροεκπλήξεις στην Ελλάδα
Από άρθρο του Βήματος που αναφέρεται σε δύο νέα είδη ζώων που αναγνωρίστηκαν στην Ελλάδα
Ο Μπάλος, μία από τις βραχονησίδες που φιλοξενούν την Podarcis cretensis
Τι πιθανότητες υπάρχουν να βρεθούν νέα είδη σπονδυλοζώων στον ελληνικό χώρο; Μικρές, θα ήταν μια λογική απάντηση στο ερώτημα, καθώς δεν διαθέτουμε μια ζούγκλα όπως αυτή του Αμαζονίου ούτε άλλου τύπου απροσπέλαστες περιοχές. Και όμως, δύο νέα είδη σαυρών ήρθαν πρόσφατα να προστεθούν στην ερπετοπανίδα της χώρας μας! Η μία είχε αρχικά ταξινομηθεί ως υποείδος και μόνο η ανάλυση του DNA της απέδωσε το status που της άξιζε. Οσο για την άλλη, ούτε λίγο ούτε πολύ περίμενε την ανακάλυψή της από τους επιστήμονες 5 εκατομμύρια χρόνια!
Το φως του DNA
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: το 1992, μια ομάδα βιολόγων από το Πανεπιστήμιο των Αθηνών εξερευνά, με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Λεβέντη, τις βραχονησίδες του Αιγαίου. Στόχος της αποστολής είναι η καταγραφή των ειδών της χλωρίδας και της πανίδας των βραχονησίδων. Οι ερευνητές φτάνουν στα Αντικύθηρα και από εκεί περνούν στις βραχονησίδες Πρασονήσι και Λαγούβαρδος. Η πρόβλεψη είναι ότι οι βραχονησίδες θα στερούνται σαυρών και ειδικότερα το είδος Podarcis erhardii, το οποίο απουσιάζει τόσο από τα Κύθηρα όσο και από τα Αντικύθηρα. Η πρόβλεψη όμως ανατρέπεται και οι ερευνητές συλλέγουν σαύρες και από τις δύο βραχονησίδες. Την επιστροφή της ομάδας στην Αθήνα ακολουθεί η ταξινόμηση των ειδών που είχαν συλλεχθεί κατά τη διάρκεια της αποστολής. «Με βαριά καρδιά» ταξινομήθηκε η σαύρα των βραχονησίδων στο είδος Podarcis erhardii, σύμφωνα με τον δρ Ευστράτιο Βαλάκο, επίκουρο σήμερα καθηγητή στο τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της τότε αποστολής. Βλέπετε, η ταξινόμηση των σαυρών την εποχή εκείνη γινόταν με βάση τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τους και το γένος Podarcis, το οποίο αποτελεί το κύριο γένος σαυρών της Νοτίου Ευρώπης με 17 ξεχωριστά είδη, εμφανίζει εκτεταμένη ενδοειδική ποικιλομορφία. Με άλλα λόγια, μπορεί δύο σαύρες να ανήκουν στο ίδιο είδος, αλλά κάποια μορφολογικά χαρακτηριστικά τους να διαφέρουν με βάση την εποχή του χρόνου ή τη γεωγραφία.
Την ίδια χρονική περίοδο, ένα είδος σαύρας το οποίο ενδημεί στην Κρήτη κατηγοριοποιείται ως υποείδος και ονομάζεται Podarcis erhardii cretensis. Αυτό εντοπίζεται μόνο στη Δυτική Κρήτη (από τον Ψηλορείτη και δυτικότερα), καθώς και σε όλες τις βραχονησίδες γύρω από το νησί. Απουσιάζει όμως από την Ανατολική Κρήτη.
Από το 1992 ως σήμερα άλλαξαν πολλά για την ερευνητική ομάδα που διασκορπίστηκε. Μεταξύ άλλων, ο επιστημονικός υπεύθυνος της αποστολής δρ Μωυσής Μυλωνάς δέχθηκε τη θέση του αναπληρωτή καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης (σ.σ.: σήμερα καθηγητής), «παρασύροντας» μια πλειάδα ανθρώπων, μαζί με τους οποίους άρχισε τη δημιουργία του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας. Το ερευνητικό όμως πρόγραμμα που είχε ξεκινήσει στις αρχές του 1990 δεν ξεχάστηκε. Ετσι, όταν ωρίμασαν οι συνθήκες, όταν δηλαδή αναπτύχθηκαν μοριακές μέθοδοι που επιτρέπουν την ταξινόμηση των ειδών, οι σαύρες ξαναμπήκαν στο «μικροσκόπιο». Ολες οι συλλογές σαυρών του μουσείου, καθώς και ορισμένες από το Μουσείο της Βόννης (στο οποίο είχαν φτάσει από γερμανούς φυσιοδίφες του περασμένου αιώνα) εξετάστηκαν από τον δρ Νίκο Πουλακάκη, ο οποίος αξιοποίησε το μιτοχονδριακό DNA τους για να δημιουργήσει το φυλογενετικό δένδρο των ελληνικών σαυρών.
Σύμφωνα με πρόσφατο άρθρο της ερευνητικής ομάδας, το οποίο είναι υπό δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου «Systematics and biodiversity» και υπογράφεται επίσης από τον δρ Π. Λυμπεράκη και τη βιολόγο Α. Κολιοντζοπούλου, η σαύρα των βραχονησίδων Πρασονήσι και Λαγούβαρδος αποτελεί ένα ξεχωριστό είδος. Και όχι μόνο αυτό: η σαύρα αυτή, η οποία ονομάστηκε Podarcis leventis (για να τιμηθεί το ίδρυμα χωρίς τη χρηματοδότηση του οποίου πιθανόν η σαύρα να παρέμενε ακόμη άγνωστη) διαχωρίστηκε από τις υπόλοιπες πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια! Σύμφωνα με τον δρ Βαλάκο «η μοναδικότητα της Podarcis leventis την καθιστά ιδανική για να αποτελέσει τη βάση για τη χρονολόγηση της εξέλιξης των σαυρών του Αιγαίου».
Περιβάλλον και κληρονομικότητα
Η Podarcis leventis (δείγμα του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Κρήτης)
Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι η Podarcis erhardii cretensis δεν είναι υποείδος, αλλά είδος και ως εκ τούτου μετονομάστηκε σε Podarcis cretensis. Και αυτό το είδος φαίνεται να έχει διαχωριστεί από τις προγονικές μορφές πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια. Ετσι, τα δύο είδη επιτρέπουν στους ερευνητές να διενεργήσουν συγκριτικές μελέτες προκειμένου να αποφανθούν σχετικά με το ποια από τα βιολογικά χαρακτηριστικά των σαυρών του Αιγαίου είναι αποτέλεσμα της επίδρασης του περιβάλλοντος και ποια είναι αποτέλεσμα της κληρονομικότητας.
Είναι προφανές ότι η ανακάλυψη των νέων αυτών ειδών δεν σήμανε και την ολοκλήρωση του ερευνητικού προγράμματος. Το επόμενο ζητούμενο των επιστημόνων είναι η αναζήτηση των λόγων για τους οποίους η Podarcis cretensis δεν υπάρχει στην Ανατολική Κρήτη (να ευθύνεται άραγε κάποιο παράσιτο ή κάποιος θηρευτής για αυτή την απουσία;). Επιπροσθέτως, τα συμπεράσματα των συγκριτικών μελετών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη χάραξη αποτελεσματικής πολιτικής για την προστασία των νησιωτικών οικοσυστημάτων. Τέλος, θα γίνει προσπάθεια να καταστεί προστατευόμενο είδος η Podarcis leventis. Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι επειδή δεν είναι ακόμη προστατευόμενο είδος δεν έχει ανάγκη από τη φροντίδα μας. Αν λοιπόν οι σκαφάτοι του καλοκαιριού βρεθείτε στις βραχονησίδες, οι οποίες είναι εξαιρετικά μικρές, θυμηθείτε: μια ξεχασμένη φωτιά θα μπορούσε να αφανίσει σε μισή μέρα ό,τι η εξέλιξη διατήρησε 5 εκατομμύρια χρόνια…
πηγή: Το ΒΗΜΑ, 13/07/2008, http://www.tovima.gr/print_article.php?e=B&f=15408&m=H03&aa=1
